Ecotoerisme laat Bolivianen weer houden van hun land

Ecotoerisme is vandaag de dag fancy en hip. Weg van de drukbezette stranden, op zoek naar iets anders. Wereldwijd is ecotoerisme uitgegroeid tot een miljoenenbranche. In gladgestreken brochures staan mooie foto’s met uitgebreide reispakketten. Zover is het ecotoerisme in Bolivia nog niet, maar het wordt wel steeds populairder.

Op slechts twee uur rijden vanaf La Paz kan elke toerist die van rust en natuur houdt, genieten van de nog ongerepte Andesgebergten. Onder leiding van een lokale gids uit de gemeenschap, die zowel de Spaanse als de inheemse taal beheerst, worden wandeltochten georganiseerd. Een kleine herberg, gelegen op zo’n 4.000 meter hoogte, aan de voet van nog hogere bergen, biedt ruimte aan ongeveer 24 logés. “Aan de herberg moet nog veel gebeuren, er is vaak geen warm water, binnen is het koud en ook het interieur kan verbeterd worden. Maar we zijn in ieder geval op een niveau waarop we gasten kunnen ontvangen”, aldus directeur Roberto Pomo.

En de gasten zijn tevreden. Na een klim van vijf uur richting de gletsjer vertelt een vrouw uit La Paz: “Dit was mijn eerste echte bergbeklimming, terwijl ik al mijn hele leven in La Paz woon, zo dichtbij. Mijn man klimt vaker, hij heeft me vaak gezegd eens mee te komen. Toch was er nooit van gekomen. Ik vond het zwaar, maar het was zeker de moeite waard. Ik denk dat ik vaker met hem mee ga.”

Bolivia is één van de meest biodiverse landen ter wereld. Kleine afstanden in kilometers, kunnen een wereld van verschil maken als het gaat om de flora en fauna van een gebied. Dat is niet alleen paradijselijk voor buitenlanders, maar ook voor de Bolivianen zelf. Het herwaarderen van je eigen land en leefomgeving is een belangrijk onderdeel van ecotoerisme.

Ecotoerisme is een vorm van kleinschalig toerisme dat bijdraagt aan het behoud van natuurlijk en cultureel erfgoed. Daarbij neemt het welzijn en het betrekken van inheemse gemeenschappen een belangrijke plaats in. Deze internationale definitie werd vastgelegd tijdens een vierdaagse top over ecotoerisme in Québec in 2002. Datzelfde jaar werd wereldwijd uitgeroepen tot het Internationale Jaar van Ecotoerisme door de Verenigde Naties en de Wereldorganisatie voor Toerisme.

Deze belangrijke gebeurtenis in de wereld van het ecotoerisme bleef in Bolivia niet onopgemerkt. Op verschillende plaatsen werden dat jaar activiteiten georganiseerd om het ecotoerisme in Bolivia te stimuleren. Om de activiteiten ook na dit internationaal erkende jaar door te zetten, werd het Nationaal Comité ter Ondersteuning van het Ecotoerisme in Bolivia in het leven geroepen. Dit comité ondersteunt initiatieven op het gebied van ecotoerisme en verzorgt uitwisselingen tussen organisaties. Op die manier hoopt het Comité meer kennis te ontwikkelen over de verschillende vormen van ecotoerisme en bestaande en nieuwe initiatieven te stimuleren. Uit verschillende hoeken van de toerisme sector, zowel op staatsniveau als op zeer kleinschalig gemeenschapsniveau, zijn mensen in het Comité vertegenwoordigd.

Een voorbeeld van zo’n kleinschalige organisatie is Ecoturismo Pampalarama. Directeur Roberto Pomo, afkomstig uit Chakatayla op zo’n negentig minuten rijden van La Paz, speelde al jaren met de gedachte iets voor zijn gemeenschap te doen. Na zijn studie aan de universiteit werkte hij aan verschillende projecten ter bevordering van de leefomstandigheden in de gemeenschap. Hij vond dat er meer nodig was dan losse projecten. “We waren op zoek naar iets dat de hele gemeenschap vooruit kan helpen, niet alleen een specifiek deel. Ook moet het project economisch zelfstandig zijn.”

In 2008 werd het idee van ecotoerisme in zijn gemeenschap concreet. Met financiële hulp van de gemeente La Paz en het ministerie voor Toerisme kwam het project van de grond. Samen met zijn collega’s, allemaal afkomstig uit de Chakatayla gemeenschap, ging Pomo aan het werk. “Ik ben geen directeur die op kantoor zit. Samen zijn we verantwoordelijk voor het werk, dat betekent dat ik soms de taxichauffeur ben, dan weer in de keuken sta en op een ander moment de reserveringen doe.”

Sinds twee jaar is de organisatie zelfstandig en niet langer afhankelijk van fondsen van de gemeente. Wel is het kantoor nog gehuisvest op een geleende locatie, boven het toeristenoffice in La Paz. Maar ook daar hoopt Pomo op korte termijn verandering in te kunnen brengen.

Niet alleen Paceñers (mensen uit La Paz) zijn verrast over de natuur, ook buitenlandse toeristen die in La Paz verblijven zijn enthousiast over de uitgestrekte natuur op zo’n korte afstand van de hoofdstad. Pomo is er blij mee, het past binnen de visie van Pampalarama Ecotoerisme: “We willen de natuur laten zien en ons best doen om haar te behouden. Dat kan alleen als mensen er kennis mee maken, als ze weten waarom ze hun land niet moeten vervuilen. Hier in de bergen, hier komt hun drinkwater vandaan”. Andere zaken, volgens Pomo minstens zo belangrijk, zijn de normen en waarden van de gemeenschap die via de toeristische projecten aan de bezoekers kunnen worden overgedragen. “De Aymara cultuur heeft veel normen en waarden gebaseerd op wederkerigheid. Dat gaat verder dan alleen het gemeenschappelijk delen van materiële zaken, het beslaat de hele flora en fauna. Het is van ons allemaal, als de een meer heeft dan de ander, dan deelt hij het.”

“Af en toe werken we samen met scholen. Jongeren zijn vaak ontvankelijker voor onze boodschap dan ouderen. Die zijn vastgeroest in hun patronen en hebben meer tijd nodig om daarvan los te komen. Er komen ook studenten naar Pampalarama, de natuur is hier nog zo ongerept. Voor biologiestudenten is dat bijvoorbeeld heel interessant.” Pomo zoekt zijn heil niet per se bij buitenlandse toeristen die relatief goedkoop de bergen kunnen beklimmen. “Buitenlanders zijn welkom, maar niet onze primaire doelgroep. Het zou toch gek zijn als iemand uit Nederland dit gebied beter zou leren kennen dan een Paceñer die al zijn hele leven op korte afstand woont.”

Hoe profiteert de gemeenschap van het project? Een van de belangrijkste resultaten is de bekendheid over de gemeenschap in de omgeving. “De bezoekers zijn geïnteresseerd en onze gidsen vertellen iets over de Aymara cultuur binnen de gemeenschap. Daarnaast is er ook sprake van werkverschaffing. Natuurlijk kan niet iedereen werken binnen het project, daar is het nog te klein voor, maar ons team heeft werk dankzij de toeristen.” Ook in praktische zin is er heel wat veranderd in vier jaar Pampalarama Ecotoerisme. Er is elektriciteit en de wegen zijn verbeterd. Daardoor hebben de inwoners van Chakatayla betere toegang tot de stad en dus tot voorzieningen, scholing en gezondheidszorg.

Hoe Pampalarama Ecotoerisme zich verder zal ontwikkelen is onduidelijk. Pomo heeft in ieder geval goede hoop voor de toekomst: “De meeste bezoekers gaan enthousiast terug naar hun woonplaats. Hopelijk onthouden ze de normen en waarden en ook het natuurschoon dat ze hier hebben aangetroffen”.