'Gevoelige informatie blijft hier in het klaslokaal'

“Wat maken jullie veel tijdens jullie opleiding!”, zegt journalistiekstudente Tian Shanshan verbaasd, wanneer ze hoort over de School voor Journalistiek in Utrecht. “Hoeven jullie dan nooit papers te schrijven?”

Tian Shanshan, Liu Jiao en Li Yang zijn journalistiek studentes aan de Beijing Foreign Studies University (BFSU). Alledrie volgen ze de master internationale journalistiek. Tijdens deze 2,5 jarige opleiding krijgen de studenten cursussen zoals internationale berichtgeving, internationale communicatie, mediaethiek en mediatheorie. De meeste studenten zijn dan ook erg internationaal georiënteerd.

“Ik las tijdens de middelbare school zowel Chinese als Engelstalige media”, vertelt Jiao. “Internationale nieuwsbronnen geven me een ander perspectief. Daarnaast hou ik van de Engelse taal.” Volgens Shanshan geven de buitenlandse kranten meer informatie dan de Chinese. “Ik ben het echter niet altijd eens met de buitenlandse media”, zegt Shanshan. “Soms begrijpen journalisten de ware betekenis van een gebeurtenis niet, omdat het te ver van ze af staat.” Ook Jiao is kritisch tegenover buitenlandse nieuwsbronnen. “Het is goed dat ze kritisch zijn, maar vaak zijn ze ook bevooroordeeld.”

Toch verkiezen ze de internationale journalistiek boven de Chinese. “De traditionele media zijn niet moedig genoeg om verhalen te publiceren zoals ze zijn”, vindt Yang. Maar ze geeft ook toe dat alles wat in het Chinees geschreven wordt onder strengere controle staat dan wat in het Engels gepubliceerd wordt. De studenten op BFSU worden dan ook in het Engels onderwezen.

“Wij zijn hier best vrij”, vertelt Jiao. “Onze leraren zijn uitgesproken en geven ons zelfs soms gevoelige informatie, maar dat moet wel binnen het klaslokaal blijven.” Gevoelige onderwerpen worden niet vermeden en er kan over gepraat worden. Op Chinese opleidingen is dat wel anders. Shanshan studeerde journalistiek op de Beijing International Studies University voordat ze naar de BFSU kwam. “Daar werden gevoelige onderwerpen weggelachen door de docenten”, vertelt ze. Ze wisten wel dat zaken niet altijd zo waren als de Chinese media voordeden, maar er werd niet over gepraat. “Uiteindelijk ben ik door de leraren op BFSU veel vrijer gaan denken.”

Ervaring

Anders dan op Shanshans vorige opleiding krijgen de studenten tijdens deze masteropleiding ook les van mensen met praktijkervaring. Een van de meest geliefde docenten is Li Zhuran. “Ik leer de studenten hoe ze een goed artikel schrijven en om zelf na te denken”, zegt professor Li. Daarnaast probeert hij ze voor te bereiden op de arbeidsmarkt en hun Engels op een zo hoog mogelijk niveau te krijgen. “De studenten zijn als kinderen voor me, ik wil dat ze een goede baan kunnen vinden”, vertelt Li met een lach op zijn gezicht. “Daarom ben ik les gaan geven.”

Opa Li, zoals de leerlingen hem liefkozend noemen, begon in 2000 met lesgeven op de Beijing Foreign Studies University. Hij werkte toen ook nog als journalist bij het Chinese persbureau Xinhua. In 2009 is hij daar gestopt en geeft fulltime les. “Direct na mijn afstuderen in 1965 begon ik bij Xinhua. In die tijd, voor de Chinese hervormingen eind jaren zeventig, moesten we alles doen wat de partij zei. Tijdens die eerste werkjaren aanbad ik voorzitter Mao, net zoals vele anderen dat deden. Iedereen werd beïnvloed door hem. Later begon er iets aan me te knagen, een gevoel dat er iets niet klopte in China. Ik heb er toen niet aan gedacht dat Mao de schuldige hiervoor kon zijn. Pas tegen het eind van de Culturele Revolutie kwam deze gedachte bij me op. Ik moest toen verslag doen van een bijeenkomst waar ook kritische geluiden tegenover Mao te horen waren. Toen ontdekte ik dat ik het daarmee eens was. Vanaf toen ben ik ook kritischer gaan kijken naar het nieuws om me heen.”

Niet alleen in Li’s tijd, maar ook in het huidige China brengt journalist worden een ander toekomstperspectief met zich mee dan in het Westen. Yang wil graag onderzoeksjournalist worden, maar is bang dat dat voor een onzekere toekomst zorgt. Daarnaast maken de meeste studentes zich zorgen over hun gezinsleven. “Ik heb een vriendin die bij CCTV 9 werkt, het nationale tv-station, en daar ook nachtdiensten draait”, vertelt Yang “Ik denk niet dat dit geschikt is voor een vrouw.” Ook Yangs ouders maken zich zorgen wanneer zij kiest voor een bestaan als journalist. Haar moeder vindt het geen veilig beroep. Met dit in het achterhoofd denkt Yang er dan ook over om professor te worden. “Als professor heb je een stabieler leven en je geniet meer aanzien dan als journalist.”

Onzekere toekomst

Jiao vraagt zich om andere redenen af of ze uiteindelijk de journalistiek in gaat. Ze vindt dat je als journalist veel kennis moet hebben. “Ik hink op twee gedachten”, zegt ze. ”Aan de ene kant leren we veel door de boeken die we lezen. Maar aan de andere kant doen we weinig journalistieke ervaring op.” Daardoor is ze niet zeker of ze er wel klaar voor is om als journalist te werken na haar afstuderen. Maar ergens is ze ook blij dat ze de relatief korte tijd op de universiteit kan gebruiken om te leren. Uiteindelijk vindt ze het toch beter om die jaren te gebruiken om kennis op te doen. Zo heeft ze ook meer mogelijkheden na haar studie. “Of ik nu journalist word of niet, deze opleiding heeft me kritischer en liberaler leren denken. Ik kan nu alles vanuit verschillende perspectieven zien.”

“Studenten journalistiek moeten geen boekenwormen zijn”, stelt professor Li. Hij vindt praktijkervaring belangrijk en probeert ze zoveel mogelijk te helpen met het vinden van stageplekken. Daarnaast geeft hij ze als huiswerk de opdracht om stukken te schrijven, waardoor de studenten meer schrijfervaring krijgen. Li realiseert zich dat het lastig kan zijn als journalist in China, maar denkt dat hier verandering in gaat komen. “Ik ben er vrij zeker van dat er de komende twintig jaar in China veel zal veranderen,” vertelt hij. “Ik denk niet dat ik nog lang genoeg zal leven om dit mee te maken, maar hopelijk zullen mijn studenten een democratisch China meemaken.”