Na ruim 900 dagen heeft Moldavië een nieuwe kapitein 

Op 16 maart 2012 koos het parlement van Moldavië eindelijk een nieuwe president. Dit was bijzonder, omdat Moldavië het op dat moment al meer dan 900 dagen zonder president moest stellen. Nicolae Timofti is de gelukkige. Maar wat is de reden dat er nu wel een president verkozen is? Betekent dit ook dat de politieke crisis in het land is opgelost? En wat betekent dit alles voor de toekomst?

Timofti, een onafhankelijke, vrijwel onbekende kandidaat op het moment dat hij naar voren geschoven werd, is van het type ‘grijze muis’. Hij was jurist en voorzitter van de Hoge Raad van Magistraten. Direct na de verkiezing meldde hij dat hij zich zo weinig mogelijk wilde gaan bezighouden met de politiek, oftewel met het politieke gekibbel tussen de verschillende partijen. Juist dit gekibbel had de politiek meer dan 900 dagen lamgelegd.

Sinds 2009 zonder staatshoofd

Medio november verscheen hier het artikel ‘Moldavië; Schip zonder kapitein’. Het kleine Moldavië, ingeklemd tussen Roemenië en Oekraïne zat al sinds juni 2009 zonder staatshoofd. In het geval van Moldavië, het armste land van Europa, was dit extra vervelend, omdat de president relatief veel macht heeft. De laatste president, de communist Vladimir Voronin, had tijdens zijn achtjarige termijn namelijk veel macht naar zich toegetrokken. Hij kon dit doen omdat hij werd gesteund door een parlement dat werd gedomineerd door zijn Communistische Partij.

In Moldavië kiest het 101-koppige parlement de president. Hiervoor is een meerderheid van 61 zetels nodig. Voor Vladimir Voronin was het zowel in 2001 als 2005 geen probleem om tot president te worden gekozen. Hij werd gesteund door de door hemzelf aangevoerde Communistische Partij. In april 2009 vonden er weer parlementsverkiezingen plaats, die nu uitliepen op rellen. De oppositie beschuldigde de communisten van geknoei met de uitslag. Uiteindelijk vonden er in juni van dat jaar nieuwe verkiezingen plaats waarbij de communisten 42 zetels wonnen. De andere 59 zetels gingen naar drie oppositiepartijen die samen de Alliantie voor Europese Integratie (AEI) vormen.

Moldavië was vanaf toen verdeeld in twee kampen die minder dan 61 zetels hadden en die niet met elkaar in dialoog wilden. Integendeel, de twee kampen praatten niet of nauwelijks met elkaar en beschuldigden elkaar van alles en nog wat. In juni 2009 waren er verkiezingsaffiches van de Liberaal Democratische Partij (één van de AEI-partijen) te zien in het stadspark van Chişinău, waarin Voronin werd afgebeeld tussen Hitler en Stalin. Ook de verwensingen in de richting van het andere kamp waren niet te zuinig. Kortom, de sfeer tussen de twee kampen was niet al te vriendelijk.

Ondanks het feit dat de verschillende partijkopstukken binnen de AEI ook vaak openlijk ruziemaken en elkaar niet kunnen luchten, deden ze diverse pogingen om een president te kiezen. Marian Lupu, leider van de Democratische Partij, werd net als een aantal andere politici diverse malen zonder succes voorgedragen. Niemand kreeg meer dan 59 stemmen. Saillant detail is dat Marian Lupu tot 2009 een prominente politicus van de Communistische Partij was. Hij ging ontevreden weg, omdat hij niet naar voren werd geschoven als presidentskandidaat en sloot zich aan bij een andere partij.

Daarnaast werden ook enkele pogingen tot het verkiezen van een president afgeblazen, omdat de Communistische Partij had aangekondigd deze te zullen boycotten. In september 2010 werd er op instigatie van de AEI een referendum georganiseerd, met als doel het aantal benodigde zetels bij een presidentsverkiezing te verlagen van 61 naar 51. Dit referendum werd uiteindelijk ongeldig verklaard omdat de opkomst ruim onder de 50 procent lag. Dit was het absolute dieptepunt in de politieke crisis en op dat moment gaf niemand meer iets voor de Alliantie. De drie leiders, Marian Lupu, Vlad Filat en Mihai Ghimpu schoven elkaar de zwartepiet toe.

Keerpunt in crisis

Het grote keerpunt was echter het moment dat drie parlementariërs van de Communistische Partij uit hun fractie stapten en zich allen bij de Socialistische Partij voegden. Igor Dodon was de bekendste van de drie. Deze onbeduidende partij groeide zo plotsklaps van nul tot drie zetels. De reden voor de overstap was dat de drie vonden dat er snel een president moest komen. Zij namen het hun eigen partij kwalijk dat zij niets deed om de politieke crisis in het land op te lossen. Dankzij deze drie socialisten was het precies mogelijk een meerderheid van 61 zetels te vormen in het parlement.

De AEI moest echter met een kandidaat komen waar de socialisten mee zouden kunnen leven. Marian Lupu bijvoorbeeld was onbespreekbaar, omdat hij door de communisten en socialisten wordt gezien als verrader. De AEI vond uiteindelijk Nicolae Timofti. Hij was onbekend en onbemind en dit maakte hem een geschikte kandidaat. De socialisten konden niets vinden om tegen deze kandidaat te gebruiken. Daarnaast stond het hen aan dat Timofti verklaarde zich zo weinig mogelijk met de politiek te zullen bemoeien. Ook kondigde hij aan iets te willen doen aan de manier waarop een president gekozen wordt, omdat de zwakke punten van het systeem overduidelijk waren geworden in de afgelopen jaren.

Vertrouwen veroveren

Timofti was als voorzitter van de Hoge Raad van Magistraten in Moldavië één van de belangrijkste personen binnen het rechtssysteem. Hem wordt nu verweten dat hij tijdens zijn termijn niets heeft gedaan om de corruptie aan te pakken. En in een land waar corruptieschandalen binnen de rechterlijke macht als wel daarbuiten zich opstapelen, is deze passiviteit misschien normaal, maar ook verdacht. Timofti is president van een land waarin het vertrouwen van de burger in de politiek erg laag ligt. Hij zal het vertrouwen van de Moldaavse burger eerst moeten veroveren, net als die van de aanhangers van de verschillende AEI-partijen. Pas dan kan hij zich profileren als ‘bruggenbouwer’ tussen de verschillende kampen.

Timofti lijkt echter voor een onmogelijke opdracht te staan. Hij is naar voren geschoven door de AEI, maar die is zelf gefragmenteerd. De AEI is vooral Europees gezind en anticommunistisch. Zonder dit anticommunisme had de AEI waarschijnlijk niet bestaan. De communisten werken Timofti sowieso tegen, ondanks het feit dat Voronin niet lang geleden verklaarde meer met de EU te willen samenwerken. Op 16 maart demonstreerden de communisten voor het parlement in Chişinău tegen de AEI, de verkiezing en de nieuwe president. Daarnaast willen de drie socialisten iets terug voor hun stem tijdens de presidentsverkiezing. De Moldaavse pers, van beide kampen, hoopt toch vooral dat Timofti zich profileert als president van alle Moldaviërs, in plaats van als leider van de AEI.

Munitie voor critici

Het is Moldavië gelukt om een president te benoemen, maar de onderliggende problematiek is hiermee verre van opgelost. Juist daarom is het begin van de ambtstermijn van Timofti zo belangrijk. Hoewel hij wordt geassocieerd met de AEI, heeft hij verklaard er alles aan te doen om zich zo neutraal mogelijk op te stellen. Dit conflicteert echter met zijn standpunt om het beleid van de AEI-regering te ondersteunen. Hiermee heeft hij zijn critici meteen munitie in handen gegeven.

Zijn neutrale opstelling wordt geprezen, maar door anderen wordt hij bekritiseerd als zijnde passief en besluiteloos. Een van zijn weinige concrete uitspraken is dat hij geen andere toekomst voor Moldavië ziet dan een toekomst binnen de EU. Zijn eerste buitenlandse bezoek was dan ook aan Brussel. Tekenend was dat zijn tweede bezoek een reis naar Boekarest was. Dit was een duidelijk teken dat Timofti de kaarten volop op toenadering naar Europa en Roemenië zet. Hierbij zal Moldavië ver achteraan aansluiten bij landen als Kroatië, Servië en Albanië. En in het licht van de gebeurtenissen in Griekenland kan het goed zijn dat de rijkere en machtige EU-landen alleen maar sceptischer tegenover nieuwe kandidaat-lidstaten zijn geworden.

Na de eerste honderd dagen kreeg Timofti in elk geval een voldoende van de hem goed gezinde Moldaavse pers, het is interessant om te zien of dat over een jaar nog zo is. Zijn belangrijkste opgave zal er in ieder geval uit bestaan de Moldaavse samenleving en politiek dichter bij elkaar te brengen.