In Kameroen gaan religie en gezondheid hand in hand

In Nederland is religie voor veel gelovigen puur een spirituele kwestie. In Afrika is dit anders. Het christendom is in Kameroen doorgedrongen tot alle aspecten van het dagelijks leven, zoals gezondheidszorg. Zo zijn er kerkelijke ziekenhuizen met relatief moderne gezondheidszorg en verzorgen andere hospitalen duiveluitdrijvingen.

Om negen uur op zondagochtend stroomt de Apostolische kerk in het Kameroense dorpje Banga langzaam vol. Er wordt luid gezongen. De kerkbezoekers staan voor hun houten bankjes en klappen in hun handen. De drummer geeft het ritme aan. De kerk lijkt in niets op de kerken die we in Europa kennen. Hij is gehuisvest in een houten gebouwtje, waar met witte verf de tekst Apostolic Church op staat geschreven. Binnen is dit gebedshuis vrolijk versierd, er staat een microfoonstandaard en een drumstel met versterkers. Achter een tafel zitten twee predikanten.

Tussen het zingen door is er tijd voor een serieuze boodschap. De predikanten leiden de dienst en lezen uit de Bijbel. Ook de kerkbezoekers, die niet allemaal even goed kunnen lezen en schrijven, mogen af en toe een stukje uit de Bijbel voordragen. Maar met name de predikant is aan het woord. De voorgelezen Bijbelpassages worden uitgebreid geanalyseerd. Daarnaast krijgen de kerkbezoekers dringende adviezen mee: “Met mensen die niet in Jezus geloven, kan ik niet serieus praten”, zo waarschuwt de predikant. “Schenk de vijand geen vergiffenis, want hij komt altijd terug”, zo adviseert hij even later. De boodschap waarin de vijand alom aanwezig is en waartegen alleen diep geloof in Jezus bescherming kan bieden, staat in contrast met het vrolijke gezang en gedans en de kleurrijke jurken van de Kameroenese vrouwen. Niet alleen wordt er opgewekt gezongen, ook voor andere emoties is plaats. Er wordt hardop gehuild en zelf de drummer geeft zijn tranen de ruimte.

De Apostolische Kerk is een pinkstergemeente. Christelijke stromingen zoals deze hebben in Afrika een relatief grote aanhang. Het vrolijke zingen en dansen is kenmerkend voor deze geloofsstroming, maar ook gebedsgenezing en duiveluitdrijvingen zijn gebruikelijke fenomenen binnen deze Afrikaanse kerk. Hierin ligt zelfs een mogelijke verklaring voor de populariteit van de pinsterbeweging in Kameroen. Dit geloof geeft antwoorden op vragen omtrent ziekte en ellende die goed passen bij de Afrikaanse werkelijkheid. De teksten van de priester sluiten aan bij het dagelijks leven. Iedereen kent wel iemand die is overleden aan aids, malaria of een verkeersongeluk. “Maar jullie leven nog, omdat God het wil”, zo stelt de predikant de kerkbezoekers gerust.

Religie speelt in Kameroen een grote rol in het dagelijks leven van haar inwoners, ook in de gezondheidszorg en de kijk op gezondheid door de Kameroense bevolking. Zo heeft de Apostolic Church in Banga niet alleen een kerk, maar ook een ziekenhuis. Aan het hoofd van het ziekenhuis staat dezelfde predikant die op zondagochtend de dienst leidt. En dit is niet altijd tot de tevredenheid van het personeel van het ziekenhuis. Die vinden dat te veel belangrijke beslissingen worden genomen door iemand die te weinig verstand van zaken heeft, zo weet de Nederlandse coassistent Paul te vertellen die drie maanden in het ziekenhuis werkte.

Dat de kerk beslist wie het ziekenhuis runt, is in Kameroen echter niet ongebruikelijk. Naast overheidsziekenhuizen zijn er in dit land veel kerkelijke ziekenhuizen of health centers. Alleen de katholieke kerk had hier in 2001 al 190 gezondheidsvoorzieningen. En dat is niet zo vreemd volgens Erica van der Sijpt, antropologe aan de Universiteit van Amsterdam. Van der Sijpt deed in Kameroen onderzoek naar zwangerschap en abortus en deed zo kennis op van zowel religie als gezondheidszorg in dit land. “De publieke sector verkeert sinds de jaren tachtig in crisis en dit gat wordt opgevuld door ngo’s, internationale organisaties en ook door kerken.” De missieziekenhuizen genieten vaak zelfs de voorkeur van de Kameroense bevolking boven de publieke ziekenhuizen. Waar de overheid geen geld heeft voor medische opleidingen, beschikken de missieziekenhuizen over relatief goed getraind personeel, redelijk goede voorzieningen en hebben ze goede contacten met het Kameroense ministerie van Gezondheid, aldus Van der Sijpt. Deze ziekenhuizen zijn vaak wel iets duurder, maar dat lijken velen er toch voor over te hebben.

De pinksterbeweging is niet alleen populair omdat ze antwoorden biedt op actuele vragen. Er zijn ook meer praktische verklaringen voor het succes van deze christelijke stroming. De beweging bezit veel scholen, banken en zoals gezegd ziekenhuizen en dit levert werk op. Bekeren tot de pinkstergemeente vergroot dus de kans op een baan, zo stelt Akoko Robert Mbe, die onder andere verbonden was aan het Afrika Studie Centrum in Leiden. Volgens Van der Sijpt is het tegenwoordig niet meer zo dat patiënten enkel in het ziekenhuis liggen dat hoort bij hun kerk, en dat medisch personeel werkt in ziekenhuizen die horen bij hun eigen kerk. Dit loopt steeds meer door elkaar en de toegang voor patiënten is flexibeler geworden. En dat is ook wel zo praktisch, als je weet dat sommige Kameroenezen zich wel drie keer laten bekeren tijdens hun leven.

Niet alleen reguliere geneeskunde biedt in Kameroen een oplossing voor kwaaltjes en ziektes. Ook uitdrijvingen, gebedsgenezing en traditionele genezers zijn opties om van kwalen af te komen. Student Paul liep coschappen in het Apostolic Hospital in Banga en constateerde tot zijn verbazing dat de chirurg van het ziekenhuis in zijn kantoor een poster van de beroemde Nigeriaanse gebedsgenezer T.B. Joshua had hangen. De chirurg was vroeger zelf ook sceptisch over gebedsgenezing, maar raakte overtuigd toen hij op televisie een patiënt met twee gebroken bovenbenen zag lopen, nadat T.B. Joshua voor hem had gebeden. “Zie je dat het kan”, was zijn reactie.

Volgens Van der Sijpt is dit eigenlijk helemaal niet zo vreemd. Tijdens veldwerk dat ze deed in Oost-Kameroen concludeerde ze al dat de Kameroenezen creatief zijn in het combineren van traditionele en moderne geneeswijzen. Wie malaria heeft, gaat gewoon naar het ziekenhuis voor de benodigde medicijnen. Maar wie denkt behekst te zijn of bezeten door de duivel, kiest bijvoorbeeld voor een uitdrijving. Paul herkent dit: “Veel mensen gaan eerst naar de traditionele genezer en daarna naar het ziekenhuis, maar vaker nog gaan ze naar de traditionele genezer als het ziekenhuis geen oplossing meer kan bieden.”

Traditionele geneeswijzen en moderne geneeskunde gaan dus hand in hand in Kameroen. Maar dat niet alleen. Ook overheids- en missieziekenhuizen bestaan naast elkaar. Waar de overheid tekortschiet en niet de middelen heeft om een goed gezondheidszorgstelsel in stand te houden, vullen kerken het vacuüm. Ook is het allang niet meer zo dat elke patiënt en verpleegster alleen te vinden is in het ziekenhuis van zijn of haar eigen kerk. De kerk en gezondheidszorg zijn dus nauw met elkaar verbonden en dit lijkt over het algemeen positief. Maar een wijze les staat gedrukt op het papier waarop de artsen in het Apostolic Hospital in Banga hun recepten uitschrijven: remember prayers can cause miracles, especially when you take your medicine correctly.