Waar is de Georgische oppositie? 

Het wordt een spannend jaar voor de politiek in Georgië. In oktober zijn er parlementsverkiezingen, een jaar later gevolgd door presidentsverkiezingen waaraan de huidige president Micheil Saakashvili volgens de grondwet niet meer mee mag doen. De vraag of Saakashvili’s partij in oktober zijn meerderheid in het parlement kan behouden is belangrijk voor de toekomst van Georgië. Er is vooralsnog weinig te merken van de oppositie.

In november 2003 liep Micheil Saakashvili met een roos in zijn hand het regeringsgebouw van Georgië in. De Rozenrevolutie was een feit. In eerste instantie leek het erop dat Georgië na deze ommekeer zijn autoritaire regime zou omruilen voor een westerse liberale democratie. Nu weten we dat de ene politieke elite verdreven werd door afvalligen van dezelfde elite. Saakashvili creëerde een autoritair regime dat de buitenwereld wil laten geloven dat het democratisch is. Dit was nodig omdat hij van begin af aan op goede voet met de VS en de Europese Unie wilde komen te staan. Daarnaast wilde hij af de invloed van Rusland, dat bijna twee eeuwen de baas was in Georgië.

In de regering van zijn voorganger Eduard Sjevardnadze was Saakashvili minister van Justitie. Tijdens de Rozenrevolutie eind 2003 werd de oud-communist Sjevardnadze afgezet, waarop Saakashvili de daaropvolgende presidentsverkiezingen in januari 2004 met 96 procent won. Hiermee werd hij de eigenlijke winnaar van de revolutie die hij met twee andere oud-protegés van Sjevardnadze, Zurab Zhvania en Nino Burjanadze, had geleid. Aan de vooravond van de revolutie noemde Sjevardnadze deze drie politici nog zijn ‘kinderen’. Zhvania en Burjanadze namen plaats in Saakashvili’s regering, die beloofde het land te democratiseren, de controle over zijn grondgebied weer terug te krijgen en een functionerende staat op te bouwen.

Superpresidentiële grondwet

Van de democratisering kwam niets terecht. Integendeel: Saakashvili vergrootte van begin af aan zijn autoriteit. Tegenwoordig is er een superpresidentiële grondwet mede dankzij het feit dat Saakashvili’s partij, de Verenigde Nationale Beweging, het parlement domineert met 119 van de 150 zetels. Daarnaast controleert de president het rechtssysteem, dat níet werd hervormd na 2003. Van onafhankelijke media is geen sprake meer. Wel heroverde Saakashvili in mei 2004 geweldloos de controle over Adzjarië. Deze regio in het zuidwesten van het land werd geregeerd door een lokale dictator, Aslan Abashidze. Na Saakashvili’s optreden zag die zich gedwongen naar Moskou te vluchten. Toch staat de territoriale integriteit van Georgië er slechter voor dan ooit. Door de oorlog in 2008, mede veroorzaakt door de blunders van Saakashvili, controleert Rusland Abchazië en Zuid-Ossetië nu volledig.

Voorganger Sjevardnadze bakte er weinig van tijdens zijn termijn als president van 1995 tot en met 2003. Hij liet een door en door corrupt land achter zonder functionerende staat. Saakashvili slaagde er wel in om een functionerende staat te bouwen. Volgens Max Bader, wetenschappelijk onderzoeker aan het instituut van politiek wetenschap van de Universiteit van München en Georgië-deskundige, werden er verregaande administratieve en economische hervormingen doorgevoerd. Volgens Bader kan het huidige regime het best worden omschreven als een ‘verlicht autoritair regime’. Het gaat net zo ondemocratisch en autoritair te werk als het regime van voor de Rozenrevolutie, met het verschil dat Georgië nu wel goed wordt bestuurd.

Zo hervormde Saakashvili ook de politie. De algemene veiligheid en het vertrouwen van de mensen in de politie verbeterden beide spectaculair. Al bij al verbeterde het leefklimaat de afgelopen jaren, wat de populariteit van Saakashvili ten goede kwam en waardoor er relatief weinig steun is voor de oppositie. Volgens Max Bader zijn er daarnaast nog twee redenen voor het ontbreken van een prominente oppositie; ten eerste de hopeloze interne verdeeldheid van de oppositie en ten tweede wordt de oppositie het leven zuur gemaakt. Dit laatste gebeurt door middel van verkiezingsfraude en een kieswet die in het voordeel van Saakashvili’s partij werkt.

Zwakke plek

Al meerdere malen kwam Georgië in het nieuws door protesten tegen Saakashvili die uitliepen op geweld. Deze rellen vinden altijd plaats in de hoofdstad Tbilisi, alwaar bijna eenderde van alle Georgiërs woont. Hier is de oppositie tegen Saakashvili geconcentreerd. Max Bader: “Zijn zwakke plek is de hoofdstedelijke middenklasse, die grotendeels tegen hem is gezind.” Er zijn dan ook een heel aantal oppositionele groepen en partijen in Tbilisi te vinden.

Veel van deze politici zijn afvalligen van Saakashvili die veelal door rancune gevoede oppositie voeren. Een uitzondering is Irakli Alasania. Hij was tot eind 2008 ambassadeur bij de Verenigde Naties voor Georgië, totdat hij onenigheid kreeg met de president. Hij is echter één van de weinigen die meer wil dan alleen het opstappen van Saakashvili, zo pleit hij ook voor het drastisch inperken van het gezag van het staatshoofd. Alasania is de leider van de Vrije Democraten, één van de partijen die tot voor kort de ‘Alliantie Voor Georgië’ vormden. Deze alliantie, die in eerste instantie uit acht partijen bestond, viel afgelopen najaar uit elkaar. Eerder verliet een aantal andere partijen na onenigheid de coalitie.

Alasania verklaarde voor de camera’s, staande op het Georgische platteland, het zat te zijn dat de andere politici hun handen niet uit de mouwen staken. Volgens hem was het de afspraak om de plattelandsbevolking te mobiliseren, maar bleven de andere partijen in hun kantoor in Tbilisi zitten. De lachende derde is de regeringspartij. Een woordvoeder verklaarde erg teleurgesteld te zijn door het uiteenvallen van de oppositionele coalitie, maar dit politiek correcte commentaar kwam wat ongeloofwaardig over. Zo lang het ageren tegen Saakashvili het enige is wat de oppositie eventueel zou kunnen binden, kan deze op zijn lauweren rusten.

Protesten

Hoewel de oppositie dus verre van eensgezind is, wordt het hen ook niet bepaald makkelijk gemaakt. De grondwet is sinds 2003 dusdanig aangepast dat de president het parlement deels buitenspel zet en kan reageren per presidentiele beschikking. In oktober 2007 leidde dit tot de eerste grote georganiseerde protesten tegen Saakashvili. Eén van de rijkste mensen van Georgië, Badri Patarkatsishvili, kondigde aan geld te willen pompen in de oppositie om zo Saakashvili af te kunnen zetten. Toen de oppositie begin november tussen de 50.000 en 100.000 mensen mobiliseerde voor protesten in de hoofdstad en de situatie in Georgië de buitenlandse media haalde, leek de oppositie het momentum even in handen te hebben.

Uiteindelijk maakte de politie hardhandig een eind aan de protesten en aan het laatste onafhankelijke tv-station van het land, Imedi. Op 8 november 2007 maakte Saakashvili bekend vervroegde presidentsverkiezingen te houden, en tot die tijd legde hij zijn presidentschap neer. Vervolgens verstomde het verzet. Saakashvili won de verkiezingen met 53 procent van de stemmen. Internationale observanten waren zeer kritisch over de gang van zaken tijdens de stemgang, maar het eindrapport was mild omdat harde bewijzen uitbleven. Die kwamen pas later van individuele OVSE-waarnemers en oppositieleden, maar dat was te laat. Saakashvili was de demonstranten uiteindelijk tegemoetgekomen. Hij won de verkiezingen en verklaarde dat deze eerlijk waren verlopen, niet alleen volgens hem maar ook volgens internationale waarnemers. Ook benadrukte hij meermaals dat meer dan vijftig procent van de bevolking achter hem stond.

Daarnaast is er nog de kieswet die erg in het voordeel van Saakashvili werkt. Tijdens de parlementsverkiezingen van mei 2008 verkreeg de Verenigde Nationale Beweging 59 procent van de stemmen. Hiervoor ontving de partij 48 zetels. Tijdens zijn eerste termijn had Saakashvili de grondwet echter zo aangepast dat er 75 zetels via een proportioneel systeem verdeeld worden, maar ook 75 zetels via een lokaal meerderheidssysteem. Voor elk van de 75 kiesdistricten van Georgië werd een zetel verdeeld, iets dat uiteraard erg voordelig uitpakt voor een partij met zo’n overwicht. De partij van Sakaashvili won in 71 districten waardoor zij in totaal 119 van de 150 parlementszetels (79,3 procent) in de wacht sleepte.

De 'Georgische Droom'

Afgelopen oktober presenteerde de rijkste man van Georgië, Bidzina Ivanishivili, zijn beweging de ‘Georgische Droom’. Het is de bedoeling dat deze beweging uitgroeit tot een politieke partij die zich kan meten met die van Saakashvili. Ivanishivili heeft geen enkele ervaring in de politiek, maar wel erg veel geld. Hij staat bekend als iemand die veel geld in liefdadigheid steekt. Ook heeft hij verklaard een (onafhankelijk) televisiestation te willen starten. Max Bader ziet in Ivanishvili een serieuze bedreiging voor Saakashvili gezien zijn rijkdom, mits hij ook echt mee kan gaan doen in de politiek. De regering doet er volgens Bader veel aan om het Ivanishvili zo lastig mogelijk te maken. Zo is zijn Georgisch staatsburgerschap ingenomen, waardoor hij geen politieke partij kan oprichten. Toch gaat Ivanishvili voorlopig door met als doel mee te doen aan de verkiezingen van 2012 en 2013. Hij heeft al verklaard graag samen te willen werken met Irakli Alasania. In de rest van de oppositie ziet hij niets.

Het gaat misschien beter met Georgië dan voor 2003, maar het is te hopen dat het land niet terugvalt door politieke chaos, door bijvoorbeeld een verlichte dictator die geen afstand wil doen van zijn macht. De afgelopen jaren hebben uitgewezen dat het opbouwen van een staat niet samen heeft kunnen gaan met een verdere democratisering. En het is de vraag of de gemiddelde Georgiër dat erg vindt. Maar nu is er wel een situatie ontstaan waarin er geen controle meer is op de president en zijn regering. Ook hebben zij het hun politieke tegenstanders dusdanig moeilijk gemaakt, waardoor er nauwelijks een alternatief geluid is. Tel daarbij op dat de oppositie onderling ruzie maakt en het is duidelijk waarom er op het moment geen prominente oppositie is in Georgië. Saakashvili is geen politicus die zich vaak aan zijn beloften houdt. Het is dan ook af te wachten of hij zich houdt aan zijn belofte om niet aan de presidentsverkiezingen van 2013 mee te doen. Hij zou nogmaals de grondwet kunnen veranderen of een andere truc uithalen om maar aan de macht te kunnen blijven.