Een waarheid in foto-essays

De foto’s van, grondlegger van het foto-essay, zijn deze winter te zien in Foam. Het fotomuseum in Amsterdam laat met de tentoonstelling ‘More Real than Reality’ belangrijke foto-essays uit de carrière van Smith zien, alsmede zijn bijzondere werkwijze.

De eerste foto van Smith verscheen in de plaatselijke krant. Het zou de start zijn van een journalistieke carriere met een rafelig randje. Want over zijn foto-essays in Life was W. Eugene Smith zelf lang niet altijd tevreden. Wellicht is het zijn kritische blik die leidde tot zoveel krachtige beelden. Ondanks zijn perfectionisme voltooid Smith veel werk voor Life. In totaal zal hij meer dan 170 opdrachten maken voor het tijdschrift, hoewel lang niet alles daadwerkelijk werd gepubliceerd.

Een aantal van zijn foto-essays voor Life zijn te zien in Foam. Zo ook het essay ‘De Vroedvrouw’. Smith stelde op de redactie voor een artikel over vroedvrouwen te maken. Door Life werd besloten dat Smith de vroedvrouw, onderwijzeres en verpleegster Maude Callen zou volgen.

Door de enorme maatschappelijke betrokkenheid van Eugene Smith leidde werd deze fotoserie een essay. De zwarte gemeenschap in South Carolina had het – als gevolg van racisme – te stellen met embarmelijke zorgvoorzieningen. Eugene Smith volgde Callen zes weken lang, en fotografeerde haar tijdens haar werk. Uit elk beeld blijkt Smith’s betrokkenheid. Duidelijk is dat Smith de niet mis te verstane gevolgen van het racisme aan de kaak wilde stellen. Een betrokkenheid die anno nu wellicht vragen op zou roepen over de objectiviteit van de fotograaf?

Maar aan pionieren vraag je niets; die laat je pionieren. In de eveneens in Foam te bekijken documentaire blijkt dat Smith veel vrijheid kreeg van Life. In ‘Lamp Unto my Feet’ zegt Smith zo’n slordige 135 foto’s te moeten kiezen voor zijn volgende essay. Tegenwoordig de droom van elke fotograaf. Toch vond Smith dat Life hem te weinig vrij liet. Dat gaf spanning. Het negeren van zijn voorstellen voor de lay-out van een van zijn essays was de druppel die de emmer deed overlopen. Na meer dan 170 fotoreportages voor het blad, vertrok Smith er op 36-jarige leeftijd.

Hoewel W. Eugene Smith al beroemd was geworden met zijn foto’s, wilde hij de wereld toch nog eens laten zien wat hij kon. Als lid van magnum Photo’s kreeg hij de kans Pittsburgh vast te leggen. En toen het budget daarvoor op was, financierde Smith het project zelf. Want Smith en Pittsburgh waren nog niet klaar. Hij besloot de stad Pittsburgh te portretteren. Maar het portretteren van een stad valt niet mee. Een greep uit de foto’s van deze serie tonen direct de verscheidenheid en de inmense omvang van Smiths aan zichzelf opgelegde opdracht. Zijn drang zichzelf te bewijzen mondt uit in een obsessie. Na vier jaar legt Smith zich er bij neer dat een stad en alles en iedereen in die stad zich nooit helemaal laten vastleggen.

Het mislukken van zijn Pittsburgh-project doet Smith zowel financieel als persoonlijk weinig goeds. Gelukkig voor de bezoekers van Foam blijft Smith wel fotograferen. In de jaren zeventig, wanneer er nog weinig bekend is van de mogelijke gevolgen van milieuverontreiniging, verhuist Smith naar Japanse dorpje Minamata.

Een fabriek van de Chisso Corporation loosde daar kwik in het water waarin de bewoners van Minamata hun vis vangen. Inwoners van het dorpje krijgen een ‘vreemde ziekte’. Drie jaar wonen Smith en zijn vrouw in het dorp om met eigen ogen te kunnen zien wat er aan de hand is. Niet alleen om te getuigen van de wantoestanden, maar ook om deel te nemen aan de opstand tegen de industrie. W. Eugene Smith is zo betrokken bij de situatie dat hij gewond raakt tijdens een van deze opstanden.

Dat W. Eugene Smith (1918-1978) wordt gezien als een van de grondleggers van de fotojournalistiek zorgt voor hooggespannen verwachtingen. De vraag is of dat wel zo eerlijk is: mag je van een pionier extreme uitersten verwachten in een vak dat voor zijn pionieren nog geen vak was? Verwend door de huidige beeldcultuur zou je deze vraag zo vergeten te stellen. ‘More Real than Reality’ laat zien hoe belangrijk betrokkenheid kan zijn voor een journalist. In het werk van W. Eugene Smith zie je allerhande taferelen, oorlogen, dagelijks leven, ziektebedden. Maar in al zijn foto’s zie je een waarheid, de waarheid van W. Eugene Smith.