Meer dan een beetje bang voor een prik

Ruim 700.000 mensen, merendeels jonge kinderen werden de afgelopen tijd ingeënt tegen de Mexicaanse griep. Als dit onder dwang is gebeurd, bestaat de kans dat deze kinderen later last krijgen van trypanofobie of belonefobie, ofwel angst voor injecties of naalden.

Prikangst ontstaat vaak na een nare ervaring in de jeugd en kan zich daarna ontwikkelen tot een zeer vervelende stoornis. Vaak leidt dit ertoe dat vaccinaties en bloedafname vermeden worden met alle gezondheidsrisico’s van dien. Ook heeft het effect op de kwaliteit van leven, omdat mensen bijvoorbeeld afzien van vaccinaties voor reizen naar verre bestemmingen, een andere bestemming kiezen of helemaal niet op reis gaan.  

“Toen ik vijftien was moest bij mij bloed worden afgenomen. Wat er precies is gebeurd, kan ik mij niet herinneren, maar ik heb de verpleegster die mij wilde prikken letterlijk aan gort geslagen. Dat leidde tot een ziekenhuisverbod. Afschuwelijk, ik ben verder totaal niet agressief”, vertelt Jan, die om privacyredenen liever niet met zijn echte naam in dit artikel wil. Enkele jaren later ging Jan naar een ander ziekenhuis voor het trekken van een aantal kiezen. Hier werd hij door vier man op een bed geduwd en stevig vastgehouden, een traumatische ervaring.  

Hierna liep Jan jarenlang rond met de angst voor injecties: “Ik wilde nooit naar een dokter, ook niet als ik mij niet goed voelde. Ik was ook erg bang dat er onverwacht iets met mij zou gebeuren; een ongeluk waarna bloed moest worden afgenomen of waarbij ik een injectie zou krijgen. Met mijn beste vriend heb ik toen afgesproken dat als dat gebeurde, hij mij bewusteloos zou slaan voordat een ambulanceploeg arriveerde. Want nog een keer in blinde paniek iemand verwonden, wilde ik niet op mijn geweten hebben.”

De angst voor het prikken beheerste een deel van Jans leven. “Ik wilde op een gegeven moment een duikcursus volgen en dan is een medische keuring verplicht. Ik heb drie nachten zitten googelen om er zeker van te zijn dat er bij zo’n keuring geen bloed afgenomen werd. Anders hoefde van mij het hele duiken niet meer.”  

Later ontdekte hij dat zijn irreële angst voor prikken waarschijnlijk in zijn jeugd is ontstaan. “Toen ik een jaar of zeven was, had ik een wrat op mijn voet die mijn ouders nog even snel voor de vakantie wilde laten weghalen. Hiervoor moest een naald in mijn voet worden geprikt. Ik wilde dit niet en begon te spartelen met mijn benen. Toen mijn vader mij niet met woorden tot rede kon brengen, heeft hij mij in een soort van houdgreep genomen.”  

Lachgas

Jan besloot iets aan zijn angst te doen toen hij rond zijn 27ste voor zijn werk naar het buitenland zou gaan. “Daarvoor moest ik worden ingeënt tegen bepaalde ziekten. Ik ben toen gaan zoeken naar een manier om over mijn angst heen te komen. Ik kwam terecht bij Henk Schenk, hij werkt met een soort lachgas waarmee hij je bedwelmt. Geloof me, als je dat spul inhaleert en iemand zegt tegen je, ‘Ik ga je teen eraf halen’ dan roep je lachend: ‘Neem mijn hele voet maar’. Bij iedere prik verminderde Schenk de dosis van het gas. Uiteindelijk kon de laatste prik worden gezet zonder gas.”  

Op het forum van de site Prikangst.nl van dokter Henk Schenk staan lyrische reacties met titels als: ‘30 jaar angst in 30 seconden opgelost’, ‘Het viel 100 procent mee’, ‘Wat een opluchting’ en ‘Het gaat steeds beter.’ Schenk is opgeleid als GGD-arts en kwam tijdens zijn werk regelmatig mensen tegen die panisch waren voor prikken. Hij besloot een mengsel van distikstofmonoxide (N2O) en zuivere zuurstof te proberen om hun angst te verminderen.

Distikstofmonoxide werd in 1777 ontdekt door Joseph Bristol. In 1799 omschreef de Engelse chemicus Sir Humprey Davy de pijnstillende werking van dit gas en stelde dat het van nut kon zijn bij chirurgische ingrepen. Met zijn vinding werd jarenlang niets gedaan. Op kermissen werd het gas tientallen jaren gebruikt om bezoekers een vrolijk moment te bezorgen. Het werd daarom al snel omgedoopt tot lachgas. In 1844 begon de Amerikaanse tandarts Horace Wells, na een kermisbezoek, het gas te gebruiken voor het pijnloos trekken van een kies. De medische en tandheelkundige toepassingen namen daarna een grote vlucht. In Nederland wordt lachgas soms toegepast als pijnstiller bij bevallingen en als verdoving door sommige tandartsen.  

Schenk heeft sinds vier jaar een praktijk in het Meander Medisch centrum in Baarn waar hij iedere week een halve dag werkt. Zijn initiatief is uniek in Nederland. Jaarlijks behandelt hij ongeveer tachtig mensen: “Dat is niet veel, maar mensen met prikangst gaan zelf niet snel op zoek naar een oplossing. De angst zit vaak heel diep en het onderwerp wordt door mensen vermeden. De meeste patiënten die bij mij komen, zijn op het bestaan van mijn website geattendeerd door familie of vrienden. Zelf raken ze vaak al in paniek door over het onderwerp na te denken, laat staan erover te praten of te zoeken naar een oplossing”, vertelt Schenk.  

“Het hebben van prikangst is heel erg. Het gaat verder dan flauwvallen. Er zitten mensen bij die met vier man moeten worden vastgehouden of die in hun broek plassen. Door veel medici wordt het probleem onderschat: mensen die aangeven dat zij bang zijn, worden afgescheept met een verhaaltje als ‘Wij doen dit dagelijks en u hoeft echt niet bang te zijn’. Sommige patiënten die bij mij komen, hebben het lachgas niet eens nodig om geprikt te worden. Dat ik hun probleem serieus neem en de tijd neem voor een consult, kan soms al genoeg zijn om over de angst heen te raken. Ik leg ze uit dat er een verkeerd filmpje in hun hoofd zit van een traumatische ervaring en dat we daar een nieuw filmpje overheen moeten spoelen met een positieve ervaring.”   

Bij Jan werkte het in elk geval goed. “Sinds ik bij Schenk ben geweest, heb ik geen prikken meer gehad omdat het niet nodig was. Mocht het wel nodig zijn, dan ga ik vast naar de prikpoli met een versnelde hartslag en een kloppend hart, maar ik ben niet meer bang dat ik mensen iets aandoe.”  

Eén op de duizend

Schenk deed ooit een onderzoek bij twintig huisartsen. Hieruit bleek dat zij gemiddeld twee patiënten hadden die ernstig prikvermijdend gedrag vertoonden. “Omgerekend komt het erop neer dat één op de duizend mensen in Nederland last heeft van prikangst. Van de mensen die bij mij in de praktijk komen, is ongeveer tweederde vrouw, maar of dit representatief is betwijfel ik. Vrouwen zijn vaak wat meer op een oplossing gericht. Mannen negeren hun probleem het liefst.”  

Volgens Schenk zijn de patiënten zijn merendeels hoogopgeleid en weten goed wat ze willen. “Het zijn enorme controlfreaks. De meesten hebben twee of drie keer een consult bij mij en zijn daarna over hun ergste angst heen. Er zitten zeer bijzondere patiënten tussen: zo heb ik ooit een vrouw van 65 jaar behandeld. Het was haar altijd gelukt om prikken te vermijden. Vanwege een ernstige medische aandoening moest er op die leeftijd toch echt bloed afgenomen worden, ik ben heel blij dat ik haar daarbij heb kunnen helpen.”