De moderne kruidenkenner

Kruidencentrum De Sprenk begon elf jaar geleden met een opleiding tot herborist, kruidenkenner. Vandaag de dag wordt de belangstelling voor de heilzame werking van kruiden steeds groter. “Wij gaan ervan uit dat elk kruid een werking heeft, van sommigen kennen we die alleen nog niet.”

“Tijm, rozemarijn en oregano bevorderen de afbraak van olijfolie en worden in bijna ieder mediterraan gerecht verwerkt. Rode kool wordt bereid met kruidnagel en laurier. Laten zij er nou net voor zorgen dat kool beter wordt verteerd. Wat lekker is, heb je geleerd en dat zijn vaak gezonde combinaties.” Max Niessen van kruidencentrum De Sprenk vertelt -onder het genot van een kopje kruidenthee- ‘weetjes’ over de werking van alledaagse kruiden.

Niessen en zijn vrouw startten elf jaar geleden het kruidencentrum in De Mortel (Noord-Brabant) waar zij onder andere de opleiding tot herborist verzorgen. Het woord is een afgeleide van het Franse herbe wat kruid betekent. Cursisten leren over de werking en toepassing van honderden kruiden. Bijvoorbeeld voor genezing van ziektes, maar ook voor het maken van lipgloss, handcrème of het koken van een maaltijd.

“Een herborist vertegenwoordigt een oud beroep op een moderne manier. Vroeger vonden mensen het normaal om producten uit de natuur te plukken en die te gebruiken. Tegenwoordig beschikken nog maar weinig mensen over voldoende kennis van kruiden”, vertelt Niessen die merkt dat de interesse hiervoor toeneemt. “Wij hebben jaarlijks nieuwe cursisten en de samenstelling van de groep verandert. In het begin waren het met name vrouwen, nu zijn ook steeds meer mannen geïnteresseerd.”

Nuchtere kijk

“Er zijn een aantal vergelijkbare opleidingen in Nederland, met ieder hun eigen kijk op de natuurgeneeswijze. Wij kijken op een nuchtere manier naar de werking van kruiden en groenten. We gaan er vanuit dat ieder kruid een werking heeft, van sommige weten we alleen nog niet wat die werking is”, vertelt Niessen.

Hij ziet natuurgenezing als een aanvulling op de reguliere geneeswijze en doceert dit ook zo. “In het examen staat bijvoorbeeld een vraag over ernstige ziekten: ‘Als iemand met kanker u advies vraagt over mogelijkheden voor genezing wat doet u dan?.’ Het antwoord is fout als de cursist hierin niet aangeeft de patiënt door te verwijzen naar de reguliere geneeskunde.”

De opleiding is een driejarige opleiding van één dag in de week en onderdeel van Helicon-opleidingen dat ‘groen’ onderwijs verzorgt. Afgestudeerde herboristen kunnen lid worden van de Vereniging ter Bevordering van Alternatieve Geneeswijze. De Sprenk verzorgt ook opleidingen aromatherapie, diverse workshops en rondleidingen. Een deel van de historische boerderij waar de familie Niessen woont, is ingericht als ontvangst- en lesruimte. Het landgoed rondom de boerderij wordt gebruikt als kruidentuin. 

Biotoop

De opleiding combineert theorie met veel praktijk. Er wordt veel gewerkt en geleerd in de tuin van De Sprenk. Deze is ruim twee hectare en herbergt allerlei soorten grond zoals een kalkrijke voor olijvenbomen en een zandgrond voor jeneverbessen en ginkgo (tegen vergeetachtigheid). Ook is er een moeras met daarin valeriaan (kalmerend) en helmkruid (bestrijdt aambeien). De planten haalt Niessen overal vandaan. “Sommige vinden we in het tuincentrum, andere nemen we mee uit Frankrijk en Duitsland als we daar op vakantie zijn. Cursisten komen ook met zaden of stekjes aanzetten.”

“We creëren hier een biotoop, een uniforme leefomgeving, als alles aanwezig is, houdt de natuur zichzelf in evenwicht en heb je ook geen gif nodig om slakken of bladluis te bestrijden. We laten ook veel dingen liggen zoals rotsblokken en stukken hout. Daarin kunnen dieren overwinteren.” Het team van De Sprenk bouwde in 1999 ook een kelder in de hoop vleermuizen op het landgoed te verwelkomen. Dit project is geslaagd want sinds enkele jaren wonen er Grootoorvleermuizen.

In een kleinere herboristentuin staan veel soorten planten met daarbij de Nederlandse en de Latijnse botanische naam. Ook is er een omheind deel waarin giftige planten staan. “Hier brengen de leerlingen een groot deel van het eerste jaar door. Ze leren de namen en het uiterlijk van de helende en giftige planten. Daarna kunnen ze de grote tuin in om de planten te zoeken.”

Koken met onkruid

Een gigantische courgette gevuld met kool, diverse kruiden en eetbare bloemetjes staat samen met een kruidenquiche op tafel, met daaraan tweedejaars studenten. Zij hebben de hele ochtend gezocht naar eetbare planten en deze geproefd. Dit blijken vaak planten te zijn die als onkruid worden gezien, zoals brandnetels. Dit combineerden ze vervolgens met ingrediënten die voorradig waren in de keuken en maakten een uitgebreid diner. 

Een broodje met boter, Oost-Indische kers, goudsbloem, tijm, munt, salie, rozenwater en poedersuiker blijkt een tongstrelende smaaksensatie. Docent Ineke legt uit dat vandaag alles dat eetbaar is, is geplukt en samengevoegd in diverse gerechten. “Om te ontdekken wat er allemaal mogelijk is. Als je thuis gaat koken kun je beter twee tot drie planten combineren voor een gebalanceerde smaak.” Ineke heeft een boekje met de bijwerkingen van allerlei geur-, kleur- en smaakstoffen stoffen die door de overheid worden goedgekeurd voor verwerking in voeding. “Veel van die stoffen zijn ongezond en hebben bijwerkingen als vermoeidheid en trek. Mensen die puur voedsel eten hebben minder de neiging om tussendoor te snoepen.”

De leerlingen genieten zichtbaar van het voedsel. “Het is echt een feestje om hier iedere week te zijn”, zegt één van de cursisten. Wat leerlingen met de opleiding willen is verschillend. Sommigen denken aan natuurgenezing of willen verder studeren. Anderen willen lesmateriaal ontwikkelen om scholieren dichterbij de natuur te brengen, een bedrijf oprichten in natuurlijke cosmetica of een winkel met producten voor herboristen beginnen. Ineke: “De leerlingen kunnen na deze opleiding alle kanten op. Ze krijgen hier een aardse basisvoeding.”