'This life is not a lifestyle, it’s a death style'

Drugs, wapenhandel en moord. Dagelijkse activiteiten die de leden van de Crips ‘gewoon werk' noemen. Wat aanvankelijk als een Amerikaans fenomeen werd gezien, blijkt ook in ons eigen land te bestaan. En wel in de Molenwijk van Den Haag. In Crips: Strapped 'n Strong laat regisseur Joost van der Valk op gedurfde wijze zien hoe deze gangsters leven en te werk gaan.

Het doel van de film is het tonen van de 'persoonlijke kant' van de bendeleden, zei de regisseur onlangs in een interview met de Wereldomroep. De aanwezigheid van Joost van der Valk en zijn crew binnen de Crips is bijzonder te noemen. Niet alleen wordt alles (letterlijk) op tafel gelegd voor de kijker, ook worden regels gebroken die binnen de bende heersen. Van der Valk is namelijk blank en laat dat nou net de huidskleur zijn waar de Crips zich tegen afzetten. Het duurde dan ook een tijd voor de regisseur het vertrouwen van de leden had gewonnen en nog eens maanden voor hij een camera mee mocht nemen.

Het ‘wij' en ‘jullie' gevoel dat de Crips uitdragen, komt sterk naar voren in de documentaire. Van der Valk moet zich ook meer dan eens niet op zijn gemak hebben gevoeld. Zo ziet hij in de slaapkamer van bendelid Keylow groot Black People op de muur staan. De uitleg van Keylow is duidelijk: "Ja, in plaats van FC Den Haag staat hier Black People. Fuck Nederland, ik heb niets met Nederland te maken."

De afkeer jegens blanken komt het sterkst naar voren in een scene die zich afspeelt in Suriname, waar één van de leden na een spirituele behandeling in een agressieve toestand verkeert. Hij moet door verschillende dorpsmannen tegengehouden worden omdat hij de cameraploeg te lijf wil gaan. In zijn ogen is puur haat te lezen en hij blijft roepen dat hij "niets met blanke mensen te maken heeft en hen niet kent."

Rhyme and crime

In de documentaire worden drie bendeleden, ofwel leden van de set, op de voet gevolgd. De eerste is de organisator van de Nederlandse tak van de Crips, Keylow.  Hij zag als klein jongetje hoe zijn hardwerkende vader bij aankomst in Nederland alleen maar neerbuigend werk mocht doen. Op die manier belandde zijn vader in het criminele circuit; hij kwam erachter dat hij zo meer geld kon verdienen. Hoewel Keylow als puber een hiphopcrew begon, werd deze al snel als dekmantel gebruikt voor criminele zaken. Hun motto is rhyme and crime: voor Keylow was de documentaire een mogelijkheid om de muziek van de Crips te promoten. Hij heeft het verenigen van de zwarte bevolking als missie en onderhoudt contacten met de Crips in L.A.

Main C. is een ander belangrijk lid van de set. Hij komt net uit de gevangenis waarin hij jarenlang zat, omdat hij een moord had gepleegd. Main C. weet in de documentaire ook zonder schaamte over de gepleegde moord te vertellen. Hij volgt een integratieprogramma om een beter voorbeeld voor zijn vier kinderen te worden en stapt met moeite uit de Crips. Main C. wekt het begrip van de kijker wanneer hij na een paar maanden terugvalt, omdat zijn dochtertje na een ongeluk in coma belandt.

De derde persoon die de kijker leert kennen is Santos, een stevige man die een zware last met zich meedraagt. Hij wordt gezocht binnen het criminele circuit en zit ondergedoken in een huis van de bende. Santos wil terug naar Suriname om een beter leven te kunnen leiden. Zijn dochtertje woont, ter bescherming, bij zijn zus. Voor de verjaardag van zijn dochtertje maakt Santos een uitzondering en verlaat hij zijn woning. Hij koopt cadeaus voor zijn dochtertje en gooit deze ‘s nachts over het hek van zijn zus' huis, omdat er geen mogelijkheid is om de cadeaus persoonlijk te geven.

Twee kanten

Van der Valk weet de leden van de Crips op twee manieren weer te geven. Aan de ene kant zijn het zware criminelen die drugs tot harde bolletjes maken, handelen in gestolen goederen en voor niets of niemand terugdeinzen. Zo zegt Santos in de film: "Ik heb schijt weet je, schijt aan iedereen. Ik ken het rechtsboek, ik ken de bijbel, ik weet wat goed en slecht is. Maar het gaat erom wat ik goed en slecht vind." De manier van doen doet de Crips soms onnozel overkomen. Zo heeft Keylow een gesprek met een lid dat problemen heeft. Een paar minuten lang jammert hij over het gevaar en komt hij tot de conclusie dat hij er een tijdje tussenuit moet. Nog geen uur later is er een deal rond en springt hij als een klein kind van geluk.

Ook over het petje van Santos is niet nagedacht: hij draagt meerdere malen een petje van de New York Yankees, terwijl de roots van de Crips in L.A. liggen (West Coast). New York ligt aan de andere kant van de Verenigde Staten (East Coast). Rappers en bendes van de twee kusten zijn al jarenlang rivalen. Het lijkt alsof Santos alleen maar heeft gekeken of de kleur – blauw – geschikt was.

Aan de andere kant dwingen de leden ook respect af. Het familiegevoel en de loyaliteit die er binnen de set heerst, is bijzonder. Als kijker twijfel je of Main C. en Keylow niet werkelijk bloedverwanten zijn, omdat zij elkaar constant aanspreken met cuzz (cousin). Wanneer Main C. stopt met bangen (het meedoen aan criminele activiteiten), heeft hij zichtbaar moeite. Hij moet zelfs huilen en legt uit: "Ik wil wel, maar kan niet bangen. Ik doe dit voor mijn kinderen (…) Ik kan niet twee dingen tegelijk. Ik heb altijd broers willen hebben… en nu heb ik broers en moet ik afstand van ze nemen."

Later legt Keylow uit dat het niet makkelijk is om uit de set te stappen, omdat je loyaliteit moet tonen. Het is een familie. Hij legt uit dat wat iemand voor zijn broer of zus zou doen, de bendeleden voor elkaar doen. Deze band wordt vastgelegd met tatoeages. Ook de titel verwijst naar de band: Strapped 'n Strong betekent dat de leden sterk aan elkaar verbonden zijn. Dat het niet gewaardeerd wordt als je de leden buiten sluit, wordt duidelijk als Santos zijn eigen weg gaat. In een gesprek dat Keylow met hem heeft, wordt nogmaals het belang van de set benadrukt en hem duidelijk gemaakt dat zijn werkwijze ongepast is. Santos verdwijnt vervolgens spoorloos. Keylow legt uit: "Als Santos niet aan de set denkt, valt hij terug in rang. Dat weet hij ook. Wat hij dan wordt? (Lachend) Een bitch nigga, en dat wil je niet. Dan ben je als het ware vogelvrij verklaard." 

De leden worden bovendien beter begrepen door hun verleden. Keylow vertelt dat hij als kleine jongen een keer mee moest met zijn vader om een bebloede kamer schoon te maken. Wanneer hij met een paar leden op bezoek is in L.A., legt Keylow uit dat het grotendeels een cultureel probleem is. "Wij weten de fuck niet meer waar we vandaan komen, zo vaak zijn we heen en weer geslingerd. Ik kon het hier niet eens uitleggen, we komen niet uit Nederland, maar uit Suriname… nou ja, ook dat niet echt, oorspronkelijk uit Afrika (…) We hebben altijd strijd gevoerd, niggaz zijn niggaz. Met dezelfde agressie, pijn, woede, lol, fascinatie voor vrouwen en auto's. Of je nou uit Curaçao, Suriname of L.A. komt."

50 Cent

Voor veel Nederlanders zal de aanwezig van de Crips in ons land nieuw zijn. Joost van der Valk en Mags Gavan mogen trots zijn op hun anderhalf uur durende documentaire. Zij hebben de leden op een menselijke manier weten weer te geven. Tegen de Wereldomroep vertelt Van der Valk dat het eruit trekken en het laten zien van gevoelens moeilijker was dan het tonen van de criminele activiteiten. Hij is erin geslaagd een compleet beeld te geven door beide aspecten te belichten.

Daarnaast zit de documentaire praktisch goed in elkaar. De regisseur laat niets aan het toeval over. Onduidelijkheden worden onmiddellijk weggenomen: Amerikaanse termen en codes als set en 187 worden uitgelegd aan de kijker. Ook het camerawerk van Marco Nauta is te prijzen. Vooral de donkere scènes waarin de leden individueel worden gefilmd, creëren een persoonlijk en kwetsbaar beeld.

Een kleine kanttekening is dat betrokkenen voor Crips: Strapped 'n Strong afwisselend de termen documentaire en film gebruiken. Dit is echter een wezenlijk verschil. Critici van de documentaire beschuldigen Van der Valk van het in scène zetten van activiteiten, wat in een documentaire ongepast is. Door de term film te gebruiken, wordt het in scène zetten acceptabel gemaakt. Of dit daadwerkelijk het geval is en of de termen met opzet door elkaar gebruikt worden, hinderlijk is het niet: de handeling is aanwezig en blijft bestaan.

Ander minpuntje is de muziekkeuze van de film: als achtergrondmuziek wordt de muziek van rapper 50 Cent gebruikt. Hier slaat Van der Valk even de plank mis: 50 Cent is geboren in Queens (New York) en behoort niet tot de Crips, integendeel. Waarschijnlijk was de muziek van rapper Nate Dogg of Snoop Dogg een betere keuze geweest. Maar goed, als Santos een petje van de New York Yankees mag dragen, mag Van der Valk ook niet worden afgerekend op het gebruik van 50 Cent.