Vrouwen aan zet in Mali

Hoe breng je positieve verandering tot stand in een land waar welzijn en welvaart buiten handbereik lijken te liggen? Volgens Djeneba Ouologuem, oprichtster van vrouwencoöperatie Mérèbara in Mali, begint positieve verandering bij de economische onafhankelijkheid van de vrouw.

“Als vrouw in Mali is het leven niet altijd even gemakkelijk”, aldus Djeneba. “Alle vrouwen die zich bij onze coöperatie aangesloten hebben zijn analfabeet. Voor meisjes is school namelijk minder vanzelfsprekend dan voor jongens. Daar komt bij dat veel meisjes al op jonge leeftijd trouwen en een kind krijgen, waardoor ze gedwongen zijn om school te verlaten. Het zijn niet de vrouwen zelf die daarvoor kiezen. Meestal nemen de ouders, en later de man, deze belangrijke beslissingen voor haar.”   Mérèbara is opgericht in maart 2002. Hoofddoel is het versterken van de positie van de vrouw in Bandiagara, in de vorm van economische onafhankelijkheid. Dit wordt gerealiseerd door het maken van kleding, tassen en souvenirs. Mérèbara betekent ‘hereniging van de familie’,  waarbij alle mensen op aarde als behorende tot dezelfde familie beschouwd worden. 

Djeneba heeft kleding leren maken bij de missiezusters in Bandiagara. Na een aantal jaar kwamen steeds meer vrouwen bij haar langs om het vak te leren. Toen ontstond het idee om een vrouwencoöperatie op te richten. “Ik begon met één naaimachine en werkte vanuit huis. Die naaimachine heb ik kunnen kopen van het geld dat ik verdiende bij de missie. Ook de machines die ik daarna aangeschaft heb, zijn betaald van mijn eigen spaargeld. Ik wilde namelijk investeren in de toekomst, niet alleen in die van mij maar ook in de toekomst van andere vrouwen. Laatst hebben we nog drie naaimachines cadeau gekregen; één van Nederlandse vrienden en twee van Belgische toeristen die ons na hun eerste bezoek aan Mérèbara niet vergeten waren.” Inmiddels hebben twintig vrouwen zich aangesloten bij Mérèbara, er zijn negen naaimachines in gebruik en er wordt gewerkt vanuit een atelier met kantoor, winkelruimte en terras.

Vrijheid om te kiezen

Wanneer is een vrouw economisch onafhankelijk? Dat ben je volgens Djeneba wanneer je de vrijheid hebt om je leven in te richten zoals jij dat wilt. Dat die vrijheid nog lang niet vanzelfsprekend is voor vrouwen in Mali heeft ze aan den lijve ondervonden. Djeneba: “De periode nadat ik gescheiden was van mijn eerste man was beslist niet gemakkelijk. Maar getrouwd blijven met een man die niets goed doet voor mij en mijn kind kon ik niet aan. Wat het lastig maakte was dat mijn ouders al op jonge leeftijd overleden zijn en dat ik geen familie had om op terug te vallen. Daar komt bij dat ik nooit naar school ben geweest en dus geen baan had. Als gescheiden en alleenstaande vrouw stelde ik niet veel meer voor. Ik werd nauwelijks geaccepteerd in de gemeenschap, vooral niet door de mannen. Zo ben ik terecht gekomen bij de missiezusters in Bandiagara, die mij opvingen en mij een vak leerden.” 

Het hebben van een eigen inkomen is een middel voor de vrouwen om zich aan de armoede te onttrekken. Mariam Ibrahim, 24 jaar oud is aangesloten bij Mérèbara. Zij weet goed wat ze wil gaan doen met haar verdiende geld. Mariam: “Ik wil anderen helpen, mijn moeder bijvoorbeeld. Haar gezondheid gaat hard achteruit nadat ze haar oudste dochter, mijn zus, heeft verloren. Ook wil ik voor mezelf een mooi huis kopen, en trouwen met een goede man. Ik zal gelukkiger zijn. Een eigen winkel lijkt me wel wat. Ik wil zes kinderen, drie meisjes en drie jongens. Als je genoeg geld hebt is het namelijk geen probleem om veel kinderen te onderhouden. Ik houd van kinderen."

Wanneer je één vrouw helpt, help je de hele wereld

Van oudsher is het de taak van mannen om coöperaties te leiden. Vrouwen zijn verantwoordelijk voor de kinderen en het huishouden. Daarnaast nemen ze een belangrijke rol op zich in de handel; de vrouwen verkopen groenten, fruit en specerijen op de markt. Met de komst van president Alpha Oumar Konaré, de eerste democratisch gekozen president sinds de onafhankelijkheid in 1992, is daar langzaam maar zeker verandering in aan het komen. 

Vrouwen krijgen steeds meer ruimte om een rol te vervullen in coöperaties. Daarmee krijgen ze niet alleen meer invloed op de maatschappelijke ontwikkelingen in hun gemeenschap. Ook wordt geld hierdoor op een andere manier geïnvesteerd. Djeneba: “Het geld dat mannen verdienen stelt ze in staat om een tweede, derde of vierde vrouw te nemen. Dat geeft hem aanzien en status, iets wat voor mannen erg belangrijk is. Het geld dat een vrouw verdient, betekent eten voor het hele gezin. De kennis die een vrouw opdoet, betekent dat haar hele gezin en al haar vriendinnen nieuwe kennis opdoen. Vrouwen delen en denken meer aan de toekomst. Daarom zeggen we ook wel: wanneer je één vrouw helpt, help je de hele wereld.” 

Djeneba zou willen dat alle vrouwen in Mali vechten voor hun rechten, maar helaas gebeurt dat volgens haar nog te weinig. “Op jonge leeftijd heb ik mijn beide ouders verloren, ik ben gescheiden van mijn eerste man, mijn tweede man overleed kort na de geboorte van onze dochter. Dit heeft mij geleerd om door te zetten en op te komen voor mezelf. Ik ben dus wel wat gewend. Veel vrouwen in mijn omgeving zijn dat niet gewend en hebben dat nooit geleerd. Het is moeilijk en daarom vind ik economische onafhankelijkheid ook zo belangrijk. Het kan het begin zijn van meer zelfstandigheid."

Hygiëne en besnijdenis

Naast de economische onafhankelijkheid voor vrouwen, streeft Djeneba twee sociaal maatschappelijke doelen na. Ten eerste wil ze het taboe rondom vrouwenbesnijdenis doorbreken. Vrijwel alle vrouwen in Mali worden besneden. Helaas wordt dat vaak gedaan onder onhygiënische omstandigheden, wat gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen. Djeneba: “Door middel van het organiseren van bijeenkomsten, zowel in Bandiagara als in de omliggende dorpen, willen we de risico’s van besnijdenis bespreekbaar maken en voorlichting geven over hoe je deze risico’s kunt beperken.” 

Ten tweede wil Djeneba voorlichting geven over afval en huishoudelijke hygiëne. Sinds de komst van de plastic tasjes op markten en in winkels zijn de straten in Bandiagara bezaaid met afval. Djeneba: “Wij willen mensen ervan bewust maken dat het plastic afval gevaren met zich meebrengt voor onze gezondheid, de gezondheid van onze dieren en voor het milieu. Dit gaan we doen door voorlichting hierover te geven en door afval te verwerken tot nieuwe producten.”

Vrouwen die krachtig opkomen voor hun rechten, behoeften en idealen zijn van onschatbare waarde voor een eerlijkere en betere samenleving. Djeneba is het levende bewijs van het feit dat verandering mogelijk is. Het vraagt om moed en wilskracht, maar met de toenemende steun onder de bevolking en van de regering, is positieve verandering misschien wel dichterbij dan we denken. De vraag is dus niet of verandering mogelijk is, maar wanneer die verandering zichtbaar wordt in het dagelijks leven. Djeneba blijft vechten voor haar idealen. “Ik houd van mijn werk. Ik wil mijn kinderen laten zien dat je moet doorzetten wanneer je iets wilt veranderen in je eigen leven, in je gemeenschap, in je land of misschien wel in de wereld. Verandering leidt tot vooruitgang en vooruitgang leidt tot verandering. Zo simpel is het.”