Engelse rellen: vijf doden en 114 miljoen euro schade

Mark Duggan (29) werd op 4 augustus in de Londonse wijk Tottenham Hale bij een arrestatiepoging doodgeschoten door de politie. Duggan was vader van vier kinderen. Hij werd verdacht van criminele activiteiten en wapenbezit. De eerste verklaring van de politie was dat Mark Duggan eerst geschoten had.

Op 6 augustus hielden familie en vrienden een vreedzame demonstratie bij het politiebureau in Tottenham. Zij eisten meer informatie rondom Mark zijn dood. De politie reageerde niet op het verzoek, waarna de demonstratie ontaarde in grootschalige rellen en plunderingen in de avonduren. Die eerste avond raakten 26 agenten gewond. De dagen daarop verspreidde de onrust zich naar andere wijken in Londen en verschillende Engelse steden.

De onrust bereikte zijn hoogtepunt op maandagavond 8 augustus. Enorm veel winkels van vooral kleine middenstanders werden geplunderd. Branden werden gesticht. De volgende dag kwam de Independent Police Complaints Commission (IPCC) met de verklaring dat Mark Duggan toch niet op de politie heeft geschoten, maar dat hij wel een wapen bij zich had.

Al met al hebben de rellen vijf mensen het leven gekost. De Britse krant Guardian meldt dat er voor minimaal voor 114 miljoen euro aan schade is toegebracht. In totaal zijn er bijna 3.000 relschoppers gearresteerd, waarvan 1.800 in Londen.

De leider van de Britse Labourpartij, Ed Miliband, verklaarde in een interview met het BBC- radioprogramma Today dat de rellen door de ‘ik eerst’-mentaliteit komen. Hij linkt de rellen aan een breder verval van sociale verantwoordelijkheid, zoals de bankencrisis, afluisterschandalen en valse onkostendeclaraties door politici.

Premier David Cameron zei vorige week maandag in een toespraak in een jongerencentrum: “Dit moet een wake-up call zijn voor ons land. Sociale problemen die tientallen jaren hebben doorgeëtterd zijn in ons gezicht geëxplodeerd.” Hij verklaarde in zijn toespraak de oorlog aan straatbendes en de bendecultuur. Hij noemde die een “criminele ziekte die het gehele land teistert en uit de maatschappij gestampt moet worden”.

Cameron kan zich vinden in de woorden van zijn politieke tegenstander Ed Milliband. Beiden spraken uit dat moreel verval en slecht gedrag zich niet alleen beperkt tot de armste lagen in de bevolking. Cameron beloofde dat hij het leven van de 120.000 probleemfamilies die verantwoordelijk waren voor de onrust in diverse wijken, op zijn kop zal zetten. In Londen patrouilleren nu 16.000 agenten. Dat is drie keer zoveel dan normaal. In Engeland is de discussie losgebarsten of er op de politiemacht bezuinigd mag worden. Duizenden banen zouden verdwijnen.

Maar de Engelse politie kampt met groeiende kritiek. Theodore Dalrymple, Britse arts en psychiater, publiceerde in 2001 het boek Leven aan de onderkant, het systeem dat de onderklasse instandhoudt. Daarin schrijft hij dat de politie te vergevingsgezind zou zijn. “Uit angst voor kritiek van links, is het optreden van de politie tegenwoordig omgekeerd aan wat het zou moeten zijn (..)”, stelt Dalrymple. “Vergissen is menselijk, vergeven goddelijk en de politie heeft tegenwoordig de rol van de goden op zich genomen; ze bedenkt verontschuldigingen voor misdadigers in plaats van ze op te sluiten.”

Een cultuuromslag bij de politie zou dus nodig zijn. Dalrymple: “Omdat ik werk in een ziekenhuis in een wijk waar de politie een zuiver theoretische, sociologische opvatting heeft over misdaad – het natuurlijke gevolg van armoede en ook niet te bestrijden door de wet te handhaven – zie ik regelmatig dat de politie niets wil doen aan strafbare feiten, zelfs niet als die gepleegd worden in aanwezigheid van meerdere betrouwbare getuigen. De excuses die ze bedenken voor de wetsovertreder (hij had een slechte jeugd, hij is eens bij een psychiater geweest en zal dus wel psychisch gestoord zijn, hij is werkloos, hij is verslaafd) versterken hun onwil om het papierwerk ter hand te nemen dat tegenwoordig bij elke arrestatie vereist is.”

De regering zet voorlopig de bezuinigingsmaatregelen door. Wel zal de politie meer bevoegdheden krijgen om harder op te treden bij rellen, berichtte de BBC.

Kleine ondernemers zijn het meest getroffen door de plunderingen. Binu Mathew (40), een Indische immigrant in het Zuid-Londense Croydon vertelt geëmotioneerd dat hij in november vorig jaar met zijn spaargeld een klein supermarktje was begonnen. Binnen een paar seconden is dat vernield. Maandagavond 8 augustus werd zijn winkel overvallen door de plunderaars. Zijn neef Anish John (26), die in de winkel werkte, werd neergeslagen.

Binu probeerde na de plundering zijn vrouw in veiligheid te brengen in zijn bestelauto, maar deze werd door de plunderaars gekaapt en daarna in brand gestoken. Hij kreeg klappen en bij zijn vrouw werden de kleren van haar lijf gescheurd. De dagomzet van de winkel, ruim 1.000 euro werd gestolen. “Ik belde de politie. Maar deze vertelde dat ze niks konden doen. Dat ik mezelf moest zien te redden. Pas vijf dagen na de overval kwam de politie langs om mijn aangifte op te nemen”, aldus Binu.

Ook de beroemde meubelzaak House of Reeves in Croydon brandde tijdens de rellen geheel uit. De zaak ging al vijf generaties, 140 jaar lang, over van vader op zoon.

Volgens premier Cameron werden deze plunderingen vooral ook mogelijk gemaakt door de inzet van social media zoals Twitter, Facebook. Blackberry zou de rellen hebben vergemakkelijkt, doordat relschoppers ongestoord informatie konden uitwisselen. Daarentegen laat ook het andere gezicht van social media zich nu zien. Er worden online allerlei inzamelingsacties gehouden om de getroffen winkeleigenaren te helpen. De internetsite delootlondon.uk is een campagne gestart om te ‘ontplunderen’. Mensen kunnen op die site zien welke winkels zijn geplunderd, zodat ze door er boodschappen te doen die winkels kunnen helpen.

In de wijk Ealing in West-Londen probeerde Richard Mannington Bowes (68) een vuur te doven dat door de relschoppers was aangestoken. Hij werd toen aangevallen. Richard Mannington Bowes overleed enkele dagen later in het ziekenhuis aan de gevolgen van een hoofdwond. Een 16-jarige jongen is aangehouden. Hij wordt beschuldigd van de moord op Bowes.

Uit onderzoek door de Guardian blijkt dat ongeveer 90 procent van de relschoppers man is en gemiddeld 22,5 jaar oud. Een kwart van de aangeklaagden is minderjarig.