Bezoek Eritrees-orthodoxe delegatie ‘enorm zorgelijk'

Eritrea, het land in de Hoorn van Afrika, kent al jaren een dictatoriaal regime. Onder leiding van president Iasias Afiwerki zijn er al ruim twintig jaar geen verkiezingen geweest, worden inwoners gedwongen tot slavernij en scoort Eritrea op het gebied van persvrijheid zelfs slechter dan Noord-Korea. De ernst van de situatie in Eritrea betekent dat vrijwel alle Eritrese vluchtelingen die Nederland bereiken ook een lange tijd bescherming krijgen. Daarnaast zijn de Eritrese vluchtelingen, op Syriërs na, de grootste groep vluchtelingen die Nederland kent. Zo vroegen tussen 2014 en begin 2017 zo’n 17.000 Eritreeërs asiel aan in Nederland.

Binnen de Eritrese gemeenschap in Nederland bevinden zich veel christenen. Veel daarvan gaan naar de Eritrees orthodoxe-tewahedo kerk; een van de weinige door president Afewerki toegestane christelijke kerken in Eritrea. "De Eritrese kerken in Nederland zijn belangrijk omdat het de plekken zijn waar de Eritrese gemeenschap nog iets kan vinden van wat op cultureel- en geloofsgebied belangrijk is", aldus Mirjam van Reisen, Eritrea-deskundige en hoogleraar aan Tilburg University. "De kerk is een steun voor Eritrese vluchtelingen, maar wereldwijd ook omstreden."

Eritrese invloed

De kerk heeft onder andere te maken met kritiek door de manier waarop president Afiwerki invloed uitoefent op de kerkleiders. Zo werd in 2019 patriarch Antonius geëxcommuniceerd wegens openbare kritiek op het dictatoriale regime. Dit leidde tot de verkiezing van een nieuwe patriarch in mei van dit jaar; Abune Qerlos. Meerdere mensenrechtenorganisaties en andere orthodoxe kerken, zoals de Koptisch-orthodoxe kerk, hebben zich openbaar uitgesproken tegen de legitimiteit van de aanstelling. Zij wijzen op de statuten van de kerk waarin staat dat de verkiezing van een nieuwe kerkleider niet is toegestaan terwijl de vorige nog in leven is. De kritiek is dat de Eritrese overheid, door zelf een patriarch aan te stellen, de macht binnen de kerk naar zich toe trekt – en daarmee controle heeft over onder andere Eritrees orthodoxe kerken in het buitenland.

Eerder dit jaar berichtte Small Stream Media over de lange arm van het Eritrese regime die rijkt tot en met Eritrese kerken in Nederland waar steeds meer spanning heerst die, onder andere, integratie in de weg staat. Een probleem dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) ziet bij meerdere migrantengemeenschappen. Zij concluderen dat buitenlandse overheden die macht uitoefenen op haar diaspora leidt tot spanning binnen en tussen bevolkingsgroepen in Nederland. De gevolgen hiervan hebben hun impact op de Nederlandse democratie. Wat kan Nederland doen om de scheiding tussen kerk en staat – zij het buitenlandse staten – voor statushouders te waarborgen?

Informatie verzameld

Van Reisen ziet deze ontwikkeling ook. "Er is in Nederland veel ophef geweest omdat de PFDJ, de partij van Afiwerki, via de Eritrese ambassade actief macht heeft uitgeoefend. De laatste jaren zien we dat deze macht verplaatst is naar de Nederlandse kerken." In dat licht moet het bezoek van de patriarch van Eritrea – Abune Qerlos en zijn delegatie – van vandaag wat haar betreft ook worden gezien.

Patriarch Abune Qerlos landde op Schiphol en werd daar feestelijk onthaald door volgelingen. "De rol van de Eritrese kerken in Nederland is om administratie bij te houden voor de PFDJ en alle Eritreeërs in Nederland in kaart te brengen. Daarbij gaat het vooral om wie loyaal is aan de partij en wie niet. Dat is dus informatie die wordt verzameld door de Eritrese overheid over mensen die het land zijn ontvlucht. Dat is op z'n zachtst gezegd ontzettend zorgelijk."

Dit artikel is gemaakt in samenwerking met het Nederlands Dagblad