Aardbevingsslachtoffer Bülent Ünlü heeft na 2 jaar nog geen nieuw huis

Sinds de verwoestende aardbeving in zijn geboorteland, twee jaar geleden, waardeert Bülent Ünlü meer dan ooit zijn veilige thuishaven aan het Schouwburgplein. Het leven van deze optimistische Rotterdammer staat sindsdien in het teken van hulp aan familie en vrienden in Turkije, die huis en haard verloren zijn. De wederopbouw duurt lang. Van de stad Adiyaman, waar Bülent zijn jonge jaren doorbracht, is niets over. Ook zijn eigen huis is zwaargehavend. Het is er nog altijd een puinzooi.

Bülent omschrijft Adiyaman als een 'gewone’ stad ter grootte van Utrecht, een beetje afgelegen in bergachtig gebied, in het oostelijk deel van Turkije. Hij komt uit een grote, hechte familie en gaat er zo vaak hij kan op bezoek. In de nacht van 6 februari 2023 verliest hij zijn moeder en 33 andere familieleden. Zijn moeder woonde op de begane grond van een flat met vier verdiepingen. Het gebouw stortte helemaal in.

Ze probeerden haar onder het puin vandaan te halen, maar zonder professionele hulp lukte dat niet. In Adiyaman duurde het vijf lange dagen voor die hulp aan kwam. Dagen waarin iedereen wanhopig zocht naar overlevenden in de ravage. Contact met de buitenwereld was er nauwelijks en zelfs twee jaar later is het contact met de buitenwereld nog altijd niet eenvoudig. Eerst bivakkeerden slachtoffers buiten of in provisorische tentjes, meestal zonder elektriciteit of wifi. Inmiddels hebben de tentjes plaats gemaakt voor containerdorpen buiten de stad en voelen slachtoffers zich nog altijd afgesneden van de wereld. Het verlangen om terug te gaan naar huis, is iedere dag groter. Maar van wederopbouw is geen sprake en volgens Bülent gaat dat nog lang duren.

In Turkije ligt een aardbeving altijd op de loer. Voor Turken is dat een constante zorg, want iedereen weet dat het natuurgeweld zomaar kan losbarsten. Het land ligt namelijk op de Anatolische plaat tussen drie grotere aardplaten in, die altijd in beweging zijn. Als de platen gaan schuiven, veroorzaakt dit bevingen. Maar wanneer dat gebeurt en hoe zwaar die bevingen dan zijn, is niet goed te voorspellen.

Al jaren klinkt in het land kritiek op de slechte veiligheid van huizen en infrastructuur, maar bewoners zijn vaak niet in staat om zelfstandig hun woningen te beschermen tegen het natuurgeweld. Ze kunnen alleen maar hopen dat als het zover is, ze de dans ontspringen. Na de aardbeving van 6 februari 2023 werd pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de situatie is. Drie miljoen burgers raakten in één nacht alles kwijt.

Na de grote aardbeving in 1999 heeft de Turkse regering wel de controle op het bouwen van huizen en gebouwen aangescherpt. Vanuit de gedachte dat een dak boven je hoofd een primaire levensbehoefte is, besloot de Turkse regering in 2000 de ‘Turkish Catastrophe Insurance Pool’ (TCIP) op te richten. 

Het is een verplichte woningverzekering voor iedereen, die een woning koopt die na 2000 gebouwd is. Deze verzekering geeft dekking aan je cascowoning. Ook als je zelf niet in risicogebied woont, moet je uit solidariteit met anderen deze verzekering afsluiten. Het geld van alle premies tezamen, wordt verzameld in de eerdergenoemde ‘Turkish Catastrophe Insurance Pool’ en kan zo helpen met het herbouwen of herstellen van je woning. De premie wordt berekend op basis van de oppervlakte, regio en type bouw en er zit een maximale dekking aan. Kort nadat een beving heeft plaatsgevonden, komt de TCIP-inspectie langs om de schade vast te stellen en wordt een vergoeding uitgekeerd, die ‘DASK’ wordt genoemd.

Toen Bülent negen jaar geleden zijn nieuwbouwappartement in Adiyaman kocht, sloot ook hij deze verplichte verzekering af. Tot maart 2024 hadden Bülent en zijn familie nooit eerder met TICP of ‘DASK’ te maken gehad. Ze betaalden jaarlijks hun premie en dat was het. Na de aardbeving waren hij en zijn familie aangenaam verrast door het tempo waarin de overheid een schade-expert langs stuurde om de woning, of wat daarvan over was, te inspecteren. 

Voor Bülent, die zelf in een rolstoel zit, was het praktisch onmogelijk om de verwoeste stad te bezoeken, maar zijn broer die wel in Adiyaman woont, zou de inspecteur opvangen. Met name de entree en het trappenhuis van het gebouw waren zwaargehavend, maar volgens Bülent’s broer was er ook nog veel intact. Een aantal bewoners had al advies ingewonnen bij een bouwkundig ingenieur, maar deze had niet met zekerheid durven zeggen of hun gebouw nog te redden viel of gesloopt moest worden. De TCIP-inspecteur velde wel een hard oordeel en verklaarde Bülent’s appartement en de rest van het gebouw: onbewoonbaar.

Twee maanden later ontving Bülent, een brief van TCIP dat hij recht had op de maximale vergoeding van zijn ‘DASK’-polis. Het leek een meevaller, maar helaas van korte duur. De dekking was vastgesteld op 300.000 Turkse Lira, precies het bedrag waarvoor hij zeven jaar geleden het huis had verzekerd, omgerekend € 80.000. Maar als gevolg van de torenhoge inflatie, die de Turkse economie al een paar jaar in zijn greep houdt, is 300.000 Turkse Lira vandaag de dag nog slechts € 13.000 waard. De waarde van zijn huis is in Turkse Lira’s bijna geheel verdampt.

Veel van Bülent's familieleden in Adiyaman hebben inmiddels onderdak gevonden bij vrienden en familie, soms in andere delen van Turkije. Maar niet iedereen had dat geluk. Zij zijn niet alleen overgeleverd aan de stad die in puin ligt, maar ook aan de gemeente waar niets meer functioneert.

Dat hebben Bülent en zijn familie de afgelopen twee jaar ook ervaren. Zij besloten zelfstandig plannen te maken voor renovatie en herbouw. Maar worden overal van het kastje naar de muur gestuurd. Van kadastergegevens tot bouwvergunning, voor alles is een handtekening of een stempel nodig.  Ondertussen zijn bouwmaterialen onbetaalbaar door de inflatie.

Terwijl DASK bedacht is om te helpen, is het in feite niets meer dan een doekje voor het bloeden. Bülent ontdekte ook dat hij nadat hij zijn ‘DASK’ vergoeding had ontvangen, niet meer verzekerd was voor nieuwe aardbevingen. Pas als het appartement en het gebouw, volledig zijn hersteld en goedgekeurd door een TCIP-inspecteur kun het weer verzekerd worden.

Bülent is niet de enige die zich kwaad maakt over de gang van zaken. Andere gedupeerde Turken zijn ook van mening dat ze onrecht is aangedaan. Hoe kun je verzekerd zijn voor je cascowoning en vervolgens, maar een fractie terugkrijgen van de waarde van de woning? Een verzekering die notabene door de overheid in het leven is geroepen uit solidariteit met de slachtoffers van natuurgeweld en ook nog eens verplicht is voor iedereen? Dat de verzekering niets meer waard is als gevolg van inflatie daar kunnen burgers toch niets aan doen?

Volgens de Turkse overheid hadden mensen met een ‘DASK’-verzekering zelf hun premie jaarlijks moeten updaten naar het laatst gepubliceerde tarief van 2022. In Nederland vindt zo’n inflatiecorrectie automatisch plaats. Waarom is dat bij de ‘DASK’-uitkering dan niet gebeurd? Bülent en zijn familie hadden net als de meeste Turken geen idee, het was immers een nieuwe verzekering. Bovendien neemt de inflatie zulke absurde vormen aan, dat supermarkten hun producten niet meer prijzen, want iets dat in de ochtend € 2 kost kan ’s avonds het dubbele kosten. In Kahramanmaras, een stad midden in het aardbevingsgebied, besloot een kwade DASK-gedupeerde het er niet bij te laten zitten. Hij stapte naar de rechter om het onrecht aan te vechten. Op 6 februari 2024 stelde het Hooggerechtshof deze man in zijn gelijk.

TCIP is verplicht om het laatste tarief (in dit geval uit 2022) voor de aardbeving te hanteren bij de berekening van de DASK-dekking en dus niet een ouder tarief. Ook besloot het hof dat TCIP niet in hoger beroep kan gaan tegen deze uitspraak. Advocaat Murat Gül verklaarde dat hiermee een precedent is geschept voor alle mensen met een ‘DASK’-verzekering die een vergoeding hebben gekregen op basis van een oud tarief en niet op basis van het tarief in 2022. In het geval van Bülent zou het gaan om een verdubbeling van de dekking, in plaats van € 13.000 zou het uitgekeerde bedrag dan € 26.000 zijn. Hij is vastberaden om er werk van te maken en anderen hier ook over te informeren.

Maar toen liep het anders. Bij nader inzien was zijn gebouw volgens TCIP toch niet zo ernstig beschadigd als aanvankelijk werd gedacht. Met hulp van familie heeft Bülent het bedrag inclusief rente direct terugbetaald. Hij is het zat en wil geen gedoe.

Bülent is zijn vertrouwen in de Turkse overheid en de Turkse economie kwijt. Hij heeft zijn spaarrekening in Turkije opgeheven. En foto’s van de renovaties in Adiyaman wil hij liever niet zien. Hij houdt het appartement aan voor zijn broer, die er sinds de aardbeving met zijn gezin woont. Want een nieuw, veilig huis kopen of huren is voor de meeste Turken nog steeds onmogelijk.

Zodra het kan verkoopt Bülent zijn appartement, wat hem betreft is dat hoofdstuk afgesloten. Het verlies van zijn moeder en 33 ander familieleden, hij probeert er niet aan te denken. Voortaan bezoekt hij Adiyaman alleen nog als toerist en investeert hij liever in zijn leven in Nederland.