Asielzoekers op Griekse eilanden vastgezet; ook minderjarigen mogen er geen asiel aanvragen

Griekenland behandelt de komende maanden geen asielaanvragen van mensen die per boot aankomen. Amnesty International en de Griekse Ombudsman spreken van een ‘schending van internationaal recht’. De Griekse overheid wil de maatregelen mogelijk verlengen.

Asielzoekers die vanuit Noord-Afrikaanse landen, zoals Libië, per boot naar Griekenland vluchten, worden de komende maanden gearresteerd. Een meerderheid van het Griekse parlement stemde in met dit voorstel. Premier Kyriakos Mitsotakis zei in het Griekse parlement dat “de weg naar Griekenland wordt afgesloten. Alle migranten die illegaal binnenkomen, zullen worden gearresteerd en vastgehouden.”

Vooral op Kreta en het kleine eiland Gavdos nam het aantal asielzoekers de afgelopen maanden toe. Volgens cijfers van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn sinds begin dit jaar bijna 24.000 mensen per boot naar Griekenland gevlucht (laatste meetmoment was op 10 augustus), waarvan er ruim 10.000 op deze zuidelijke eilanden zijn aangekomen. Tot aan begin 2023 kwamen op Kreta en Gavdos geen asielzoekers per boot aan. Dat veranderde dat jaar toen zo’n 800 mensen naar Gavdos en Kreta vluchtten. In 2024 ging het om ruim 4700.

De asielzoekers vertrekken vanuit de havenstad Tobruk (in het oosten van Libië, dichtbij de grens met Egypte) wat een route is van circa 200 kilometer over zee. Zij komen niet alleen uit landen die door Griekenland aangemerkt worden als ‘veilig’, zoals Egypte, maar ook uit landen als Afghanistan, Soedan en Syrië. Kreta en Gavdos beschikken nauwelijks over opvanglocaties. Op Gavdos wonen zo’n zestig mensen ‘permanent’ en er werkt één politieagent, zei de burgemeester van het eiland eerder tegen The Guardian.

Asielzoekers die op Gavdos arriveren worden, vanwege het ontbreken aan infrastructuur, zo snel mogelijk naar Kreta doorgestuurd. In Kreta staat een noodopvanglocatie waar zij moeten wachten op een transfer naar een reguliere opvanglocatie op het Griekse vasteland. Op 18 juli maakte de Griekse regering bekend om doorreiscentra op Kreta te bouwen. In de toekomst zullen asielzoekers daar tijdelijk verblijven, in plaats van in de noodopvang, voordat ze naar het vasteland worden doorgestuurd.

Hoge straffen

De Griekse minister van migratie Thanos Plevris (van de christendemocratische en conservatieve partij Néa Dimokratía) noemt de recente stijging van het aantal asielzoekers op de Griekse eilanden een ‘invasie’ en zet zwaar in op ontmoedigingsbeleid. De minister kondigde aan om iedere persoon zonder geldige papieren vast te zetten. Ook heeft hij plannen om personen die een leeftijdstest weigeren als ‘volwassene’ aan te merken en wil hij ‘migranten die het land illegaal binnentreden’ straffen met een gevangenisstraf van vijf jaar. Ook kondigde Plevris onlangs aan om personen met een afgewezen asielaanvraag te verplichten om elektronische enkelbanden te dragen dertig dagen voor hun deportatie om ‘hun bewegingen te monitoren en te voorkomen dat ze illegaal op Grieks grondgebied verblijven’.

Plevris trad afgelopen juni aan als minister na een corruptieschandaal in het vorige kabinet. Hij wil ook het aantal sociale voorzieningen voor asielzoekers verminderen en voedsel en onderdak inperken tot het minimum. Na het aangenomen besluit door het kabinet stuurde de Griekse premier twee oorlogsschepen naar de kust van Libië met als doel om asielzoekers af te schrikken om per boot naar Griekenland te vluchten.

Minderjarigen

Wie nu vanuit Noord-Afrikaanse landen per boot Griekenland weet te bereiken, kan geen asiel aanvragen. Sinds de ingevoerde maatregelen zijn meer dan 7000 asielzoekers opgepakt en vastgezet in een politiecel, aldus de Griekse overheid. Lokale media melden dat er ook een asielzoeker in het ziekenhuis is overleden nadat hij was aangehouden.

Er gelden geen uitzonderingen op het beleid. Ook minderjarigen kunnen geen asiel aanvragen. Van de circa 24.000 asielzoekers die in 2025 tot nu toe per boot naar de Griekse eilanden vluchtten, is meer dan eenvijfde minderjarig. Dertig procent daarvan is alleenreizend en komen vooral uit Egypte, gevolgd door Afghanistan, Soedan en Somalië.

De Griekse Ombudsman, Andreas Pottakis, bracht onlangs een statement uit waarin hij de tijdelijke stop op asielaanvragen een ‘directe overtreding van internationaal en EU-wetgeving’ noemt. Volgens de ombudsman is de maatregel in strijd met het non-refoulement principe (het verbod om asielzoekers terug te sturen naar landen waar zij gevaar lopen).

Ook benoemt de ombudsman het nieuwe EU Migratiepact dat in 2026 in werking moet treden, waar een tijdelijke stop op asielaanvragen niet wordt toegestaan. ‘Alhoewel het Griekse amendement claimt om de stabiliteit en veiligheid van de Europese Unie te beschermen, gaat de EU anders om met zulke crisis situaties’, aldus de ombudsman.

Het online nieuwsplatform InfoMigrants schrijft dat ongeveer een op de drie personen die momenteel wachten om uit het land gezet te worden, uit Egypte komen. Omdat Griekenland geen overeenkomst heeft met Egypte omtrent deportaties, kunnen zij momenteel niet teruggestuurd worden.

Internationale ophef

Ook onder mensenrechtenorganisaties stuit de maatregel op veel weerstand. 109 organisaties, waaronder Defence for Children (Griekenland) en Amnesty International, hebben opgeroepen om onmiddelijk te stoppen met de ‘illegale wetgeving’. Amnesty International noemt het beleid ‘in strijd met internationaal recht’. ‘Dit plan zal alleen mensen straffen die bescherming zoeken. Het ontzeggen van het recht om asiel aan te vragen op basis van hoe iemand aankomt is discriminerend en schendt de kernprincipes van de bescherming van vluchtelingen,’ aldus Amnesty. De mensenrechtenorganisatie roept de Europese Commissie op om te eisen dat Griekenland de maatregelen terugdraait.

Michael O’Flaherty, commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa, veroordeelt de Griekse maatregelen en noemt het ‘in strijd met internationale verdragen’. Volgens de commissaris legitimeert dit beleid ‘om mensen terug te sturen naar landen die daar risico lopen op marteling’. Maar volgens Eliza Vozemberg, lid van Néa Dimokratía in het Europees Parlement, heeft de Griekse regering ‘groen licht’ gekregen van de Europese Commissie om voor drie maanden de instroom van asielzoekers vanuit Noord-Afrika te stoppen.

Volgens Vozemberg geldt die toestemming alleen zolang het daadwerkelijk om een tijdelijke oplossing van drie maanden gaat en onder voorbehoud dat Griekenland uitvoerig uitlegt waarom deze stap noodzakelijk is.

Of Griekenland zich zal houden aan deze voorwaarden is nog de vraag. Op 7 augustus zei migratie minister Plevris dat Griekenland de asielstop mogelijk wil verlengen als het aantal asielzoekers op de Griekse eilanden toeneemt. De Europese Commissie heeft hier nog niet op gereageerd.