De stille genocide van Cambodja

Ruim dertig jaar na de genocide in Cambodja staan slechts vijf belangrijke verdachten en laatst overgebleven leidinggevenden van de Rode Khmer terecht. Een van hen is Kaing Guek Eav. Hij was de directeur van de beruchte S-21-gevangenis. Op 26 juli 2010 veroordeelde het Cambodja-tribunaal hem voor misdaden tegen de mensheid tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 35 jaar. Het was het eerste vonnis dat werd uitgesproken door het tribunaal. Kaing Guek Eav is tegen het vonnis in hoger beroep gegaan, de zaak wordt in maart 2011 verder behandeld.

Tussen 1975 en 1979 vond in Cambodja een genocide plaats. Onder het regime van de Rode Khmer werden tussen de 1,5 miljoen en 2,5 miljoen mensen vermoord, ongeveer 25 procent van de bevolking destijds. Geïnspireerd door de Revolutie van Mao Zedong in China wilde Pol Pot een agrarische staat creëren. Iedereen werd gedwongen boer te worden en de samenleving moest worden gezuiverd van alle westerse, kapitalistische en religieuze elementen.

In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw voerde de Rode Khmer een guerrillastrijd tegen het bewind van Prins Sihanouk en Generaal Lon Nol. De Rode Khmer was de militaire tak van de Communistische Partij en oorspronkelijk opgezet door Vietnamese communisten. Toen Lon Nol aan de macht kwam in 1970 zocht hij steun bij de Verenigde Staten en Zuid-Vietnam en trad hij hard op tegen de Vietcong en Rode Khmer in Cambodja. De Vietnamoorlog breidde zich uit naar Cambodja.

Tijdens de Vietnamoorlog werd Cambodja in 1970 zwaar gebombardeerd door Amerikaanse B-52-bommenwerpers die de Vietcong en de Ho Chi Minh-route als doel hadden. De Amerikaanse bombardementen vanuit de lucht, incidenten tussen de Zuid-Vietnamese troepen en de bevolking, en het wanbestuur van de regering dreef de bevolking in de armen van de Rode Khmer. In 1975 wierp de Rode Khmer de regering van Lon Nol omver en kwam aan het bewind. Rode Khmerleider Pol Pot werd dictator van Cambodja.

Al na enkele dagen ontruimde de Rode Khmer Phnom Penh en dreef de bevolking naar het platteland waar ze in collectieve boerderijen moest werken, zestien uur per dag, zeven dagen per week. De communistische leer werd gecombineerd met een ‘back to basics’-ideologie. Miljoenen mensen (monniken, leerkrachten, artsen, ambtenaren, militairen, intellectuelen) werden geëxecuteerd, vaak zonder enige reden. Het dragen van een bril of van nette kleding, of het in bezit hebben van een (buitenlands) boek, of kennis van een vreemde taal was voldoende reden voor executie. De familie werd afgeschaft. Alleen ‘Angkar’ (de organisatie) bepaalde wie zich met wie mocht voortplanten en voedde de kinderen die hieruit voortkwamen op.

In een voormalig schoolgebouw in het centrum van Phnom Penh was de beruchte S-21-gevangenis gevestigd. Hier werden in totaal 20.000 mannen, vrouwen en kinderen gevangen gehouden. Slechts twaalf mensen hebben het overleefd. De meeste gevangen zijn in Choung Ek, de killing fields, geëxecuteerd. In de voormalige gevangenis is tegenwoordig het Tuol Sleng Museum gevestigd. In de cellenblokken zijn duizenden foto’s van slachtoffers van de Rode Khmer te zien.

Choeung Ek ligt ongeveer 17 kilometer van Phnom Penh. Gevangenen van Tuol Sleng werden hiernaartoe gebracht en omgebracht. Om kogels te sparen sloegen de Rode Khmer kinderen dood door ze tegen bomen aan te slingeren of door hun hoofden met hamers in te slaan. Choeung Ek is slechts één van de vele killing fields in Cambodja.

Tijdens opgravingen in 1980 zijn uiteindelijk achtduizend lichamen gevonden. Sommige graven zijn slechts half afgegraven en de botten, tanden en kleding van de slachtoffers liggen over het hele terrein verspreid. Tegenwoordig werken overlevenden van de genocide als gids op Choeung Ek. Het grootste deel van hun familie is vermoord tijdens het bewind van de Rode Kmer en enkelen werkten bij de opgravingen in 1980.

Pol Pot overleed in 1998, enkele dagen nadat de Amerikaanse president Clinton gezegd had dat Pol Pot wegens zijn misdaden terecht zou moeten staan. Na vele jaren van moeizame onderhandelingen werd in 2004 eindelijk overeenstemming bereikt tussen de Verenigde Naties en Cambodja over de vorming van een Cambodja-tribunaal dat een aantal vroegere leiders van de Rode Khmer moest gaan berechten. Lange tijd werd dit door Cambodjaanse politici tegengewerkt, omdat velen van hen banden hebben met of voortkomen uit de Rode Khmer. Anno nu worden pas de laatst overgebleven misdadigers berecht.