Het einde van de hippiebus

Het is misschien wel hét icoon voor vrijheid, blijheid: de klassieke Volkswagenbus, Type 2. Maar hoeveel hippies, surfers en avonturiers het busje sinds de jaren zestig ook vervoerd heeft, aan zijn lange rit komt nu een eind. Op 31 december 2013 rolt de allerlaatste Volkswagen T2 in São Paulo van de band. Aangescherpte veiligheidsvoorschriften betekenen de laatste adem van een voertuig dat, in ieder geval in Brazilië, zijn weerga niet kent.

Waar je ook kijkt, je ziet hem rijden. De Kombi, zoals de bus in Brazilië genoemd wordt, is niet uit het straatbeeld van São Paulo weg te denken. Bijna altijd in het wit, andere kleuren maakt Volkswagen sinds 2000 niet meer. Wel zie je veel bedrukte bedrijfsexemplaren rondrijden. Het is hier het meest gebruikte voertuig. Dat is ook niet zo verwonderlijk, want de fabriek in São Bernardo do Campo, een plaats net iets buiten de stad, bouwde sinds 1957 ruim anderhalf miljoen exemplaren van de bus. En een groot deel werd in Brazilië zelf verkocht. Vandaag de dag is het de enige fabriek ter wereld waar het klassieke model van het hippiebusje nog gemaakt wordt.

Daar komt nu dus een einde aan. Nieuwe veiligheidsvoorschriften vereisen dat alle voertuigen van Braziliaanse makelij per 1 januari 2014 over airbags en een ABS (antiblokkeersysteem) beschikken. Ook de T2 moet daaraan geloven. Volkswagen kan echter niet aan die eisen voldoen en moet daarom met de productie van het busje stoppen. De nieuwe technieken vallen niet in het oude ontwerp te implementeren. “Voor veel mensen zal dit een droevig feit zijn”, zegt Carlos Leite, de woordvoerder van de fabriek. “De klassieke bus is enorm populair.”

Roadtrips en avontuur

De Volkswagenbus heeft echter zo’n cultstatus verworven dat hij nog lang zal voortleven. Zij het niet in tastbare vorm, dan als koelkastmagneet, modelauto of t-shirtprint. Geen enkel ander motorvoertuig heeft zich zo diep in de Amerikaanse en Europese populaire cultuur gedrongen als deze bus. “Het busje staat voor vrijheid”, zegt Damon Ristau, regisseur van The Bus, een documentaire die het verhaal van een stel fanatieke liefhebbers toont. “Hij heeft een magische uitstraling en is met geen enkel ander voertuig te vergelijken. Het busje staat voor roadtrips en avontuur. Het ontwerp heeft zoveel charme dat hij vanzelf een glimlach op je gezicht tovert.”

Wat is het geheim van de hippiebus? De busjes zijn onder fans net zo goed geliefd om hun robuustheid en lange levensduur, als om de vele mankementen die ze ermee doormaken. Die gebreken van de bus versterken juist de charme. Doordat de onderdelen eenvoudig in elkaar zitten hoef je geen technisch wonder te zijn om je eigen bus te kunnen oplappen. Precies dat gepriegel onder de motorkap schept een band tussen de bus en de baas, vertelt de Braziliaanse Helder Sobreda. Hij is de trotse eigenaar van een Volkswagenbus en lid van de Kombi Klub, een Braziliaanse verzamelaarsclub met zo’n 300 leden. Dat zijn er niet veel. Want waar de bus in het Westen op een voetstuk staat, heeft de wagen in Zuid-Amerika veel minder een romantisch imago.

Trouwe krachtpatser

In São Paulo is de bus overduidelijk een stuk minder cool dan in, bijvoorbeeld San Fransisco. Sobreda: “In Brazilië wordt de bus voornamelijk geassocieerd met werk. Hij wordt ingezet als praktische duizendpoot en krachtpatser. De postbode, de bouwvakker, de vuilnisman, de broodjesverkoper op de straathoek. Allemaal gebruiken ze dezelfde bus”. De naam Kombi, afkorting van het Duitse “Kombinationsfahrzeug” is daarom zeer toepasselijk. De trouwe vierwieler kan niet alleen passagiers vervoeren, maar bezit de combinatiefunctie van vracht- en personenvervoer tot een maximaal gewicht van één ton. Er past dus veel in. Daarnaast is hij een stuk goedkoper dan vergelijkbare busjes. Dat maakt de T2 in Brazilië tot een bestseller. Bovendien vragen de slechte Braziliaanse wegen om een solide vervoersmiddel. Maar hip? Sobreda: “Nee. Daarvoor is hij hier voor de meeste mensen veel te gewoon een praktische arbeiderswagen.”

Dat er iets aan die status zal veranderen nu de productie stopt durft Sobreda wel te voorspellen. “Je ziet nu al dat veel mensen nog op de valreep een van de laatste Kombi’s proberen te bemachtigen. Ik verwacht dat deze trend zich voortzet en dat veel mensen straks op zoek gaan naar tweedehands Kombi’s. Ik denk dat het net als in het Westen op een gegeven moment een nostalgisch product wordt.”

Prijskaartje

Het is nog maar de vraag hoe de niet al te rijke bevolking uit de lagere klassen aan een vervoersmiddel komt als de relatief goedkope bus straks niet meer wordt gemaakt. De alternatieven zijn al gauw duizenden real duurder dan de Kombi. Het zal Helder Sobreda daarom niet verbazen als Volkswagen zelf met een alternatief model op de proppen komt. “Ze laten daar nu nog niks over uit, maar ontkennen doen ze het ook niet. Financieel gezien lijdt Volkswagen natuurlijk ook onder het verlies van hun meest populaire product. Ik verwacht daarom dat ze binnenkort een nieuwe bus uitbrengen die wel aan de veiligheidsnormen voldoet. Duurder dan de T2, maar wel een concurrent aan de onderkant van de markt.”

Voor wie wel geld heeft en een mooi aandenken aan de bus in zijn garage wil parkeren, heeft Volkswagen een Kombi Last Edition ontworpen. Dat is een exclusieve blauw-witte uitvoering van de bus. Daar hangt wel een prijskaartje aan, de bus kost 85.000 real (26.314 euro), twee keer zoveel als een normale T2. Maar dan heb je ook wat. Van het bijzonder zeldzame model zijn er maar 1.200 exemplaren gemaakt. Wie achter het net vist moet naar het Duitse Autostadt museum een vaste tentoonstelling is ingericht over de bus. Een ode aan een ware Volksheld van weleer.