IKEA: van massaproducent tot wereldverbeteraar

IKEA is van alle markten thuis. Of het nu boekenstellages, knuffelkrokodillen of schapenwollen velletjes voor bij de haard zijn, bij IKEA kun je het vinden. Inmiddels telt het bedrijf 301 vestigingen in 37 verschillende landen. Maar wat is nu precies het geheim van de Zweedse meubelkoning?

IKEA werd in 1943 opgericht door de toen zeventienjarige Ingvar Kamprad. De jonge Zweed had al wat geld gespaard door producten te verkopen aan boeren in de buurt. Toen hij na zijn eindexamen ook nog wat geld van zijn vader kreeg, besloot hij een bedrijfje op te richten. IKEA is dan ook een samensmelting van zijn initialen (I.K.) en de eerste letters van de boerderij en het dorp waar hij opgroeide (Elmtaryd en Agunnaryd).

In eerste instantie verkocht Kamprad niet alleen meubels, maar allerlei verschillende goederen tegen een lage prijs. In het jaar 1951 besluit Kamprad geheel over te gaan op de verkoop van meubels. Al snel worden de meubels ook daadwerkelijk geëtaleerd. De eerste toonzaal werd in 1953 geopend in de plaats Älmhult in het zuiden van Zweden. Tien jaar later wordt in de Noorse hoofdstad Oslo het eerste filiaal buiten Zweden geopend. In 1973 opent IKEA ook buiten Scandinavië haar deuren. Vanaf dat moment gaat het hard met de meubelketen; na de vestiging in Zwitserland, volgen binnen slechts aantal jaren ook Japan, Australië, China en Canada.

Functionele woonartikelen tegen lage prijzen, dat is het IKEA-concept. De woonartikelen worden tentoongesteld in knusse woon-studeer-of slaapkamers. Hoe pas je in twintig vierkante meter een woon-en slaapkamer zonder het gevoel te krijgen dat je huis te klein is? IKEA laat het je zien. Wie bij IKEA koopt moet echter wel de handen uit de mouwen steken. Ook zelfbediening behoort namelijk tot de succesformule van het bedrijf. De klant haalt de producten zelf uit het magazijn en zet deze zelf thuis in elkaar. Bedieningsservice is natuurlijk gemakkelijker, maar IKEA slaagt er onder andere door de zelfbedienings formule in om de prijzen van haar producten laag te houden.

Kamprad’s vroeger zo kleine bedrijfje is inmiddels uitgegroeid tot een zeer succesvol meubelconcern. Volgens het blad Forbes is Kamprad de op tien na rijkste man van de wereld (Forbes 2010). Het bestuur van IKEA heeft hij vanaf 1986 overgelaten aan zijn zonen. Zelf leidt hij een rustig leven leidt in Zwitserland. Toch heeft de Kamprad koorts nog niet overal toegeslagen. Chinezen gebruiken de IKEA als hangplek; ze laten zichzelf fotograferen in de Zweedse interieurs en genieten volop van de goedkope drankjes die in het IKEA restaurant te verkrijgen zijn. Als het op meubels kopen aankomt, haken ze af. Terwijl China nog een beetje aan het Zweedse design moet wennen, is de IKEA in Europa niet meer weg te denken. De meubelketen behaalde hier maar liefst 79 procent van haar totale winst (IKEA jaarverslag 2010).

Wat niet veel mensen weten, is dat IKEA zich ook inzet voor een betere wereld. In 2005 werd IKEA Social Initiative opgezet. Sindsdien steunt IKEA verschillende projecten die zich inzetten voor gezondheid, hygiëne en opleiding in ontwikkelingslanden. IKEA Social Initiative werkt voornamelijk samen met UNICEF en Save the Children (www.ikea.nl).

Een massaproducent die zich ontpopt tot wereldverbeteraar, het lijkt bijna te mooi om waar te zijn. Eind 2009 maakte oud-IKEA-medewerker Johan Stenebo een einde aan het smetteloze imago van IKEA. In zijn boek ‘De waarheid over IKEA’ klapt hij uit de school over het reilen en zeilen binnen het bedrijf. Volgens Stenebo, die zelf twintig jaar bij IKEA werkte, is Kamprad een dictator die IKEA runt als een soort sekte. Ook het imago van een milieubewust en kindervriendelijk bedrijf zou niet kloppen. IKEA zou gebruik maken van fout hout en kinderarbeid (www.depers.nl).

“Ook heeft Kamprad meerdere spionnen in het bedrijf rondlopen die rechtstreeks aan hem rapporteren. Integriteit is een schaars goed onder managers van IKEA. Vrouwen en allochtonen wordt de top van het bedrijf versperd”, schrijft Stenebo in zijn boek (www.express.be).

Stenebo's boek verkocht goed. In thuisland Zweden gingen er maar liefst 22.000 exemplaren over de toonbank. De familie Kamprad ontkrachtte alle geruchten, maar Stenebo's beschuldigingen brachten wel degelijk iets teweeg: voor het eerst sinds 67 jaar maakte IKEA in 2010 haar bedrijfswinst openbaar. Het bedrijf had dat jaar een winst van 25 miljard euro gemaakt. Ook in de toekomst belooft IKEA transparanter te worden (IKEA jaarverslag 2010).

Ondanks Stenebo's boek, blijft IKEA populair. In 2010 opende het blauw-gele bedrijf maar liefst twaalf nieuwe winkels. Bovendien versloeg de IKEA catalogus de Bijbel en Harry Potter in de strijd om de positie van het meest verspreide drukwerk. De Kamprads hoeven zich voorlopig geen zorgen te maken, wat een einde aan de IKEA gekte lijkt nog niet in zicht.