Nigeriaanse kinderen uitgezet op discutabele chartervlucht

Het negatief reisadvies geldt niet voor een groep Nigeriaanse asielzoekers. Die zijn afgelopen vrijdag 18 december door Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) naar Nigeria uitgezet. Ook jonge kinderen van twee en zes jaar oud zaten aan boord. Volgens mensenrechtenorganisaties hadden de kinderen niet aan boord mogen zitten. De uitzetting vond namelijk plaats door een chartervlucht in plaats van een passagiersvliegtuig.

Op 9 december zou de uitzetting van de groep uitgeprocedeerde Nigerianen plaatsvinden. Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid is deze geannuleerd, “omdat DT&V in het kader van de zorgvuldigheid zeker wilde weten dat het gehele proces van vertrek tot aankomst goed en uitvoerbaar was vormgegeven.” Aan asieladvocaat Erik Hagenaars, die het gezin en één van de Nigeriaanse mannen ondersteunde, is schriftelijk laten weten dat het ministerie van Justitie en Veiligheid te laat had voorzien dat de groep in Nigeria in quarantaine moest, terwijl een deel geen verblijfplek had. Ook moest het hotel nog goedgekeurd worden door de Nigeriaanse autoriteiten.

De geweigerde vlucht is uiteindelijk via een alternatief op vrijdag 18 december uitgevoerd. Niet KLM maar vliegmaatschappij Privilege Style voerde de uitzetting naar Lagos in Nigeria uit. Aan boord zaten zeven personen, waaronder een moeder met twee jonge kinderen. Eén man is uitgezet van wie zijn kinderen en vrouw een verblijfsvergunning in Nederland hebben, maar waarvan zijn aanvraag tot gezinshereniging is afgewezen. Een ander gezin met een minderjarig kind heeft uitzetting via de rechter weten te voorkomen, omdat hun asielprocedure nog liep.

Chartervlucht

Advocaat Hagenaars probeerde tevergeefs de uitzetting van de moeder en haar kinderen, van twee en zes jaar oud, te voorkomen via de rechter. Vooral omdat deze door een chartervlucht werd uitgevoerd. Hij pleitte voor een alternatief, namelijk een passagiersvliegtuig. Jurist Martin Vegter van Defence for Children, die opkomt voor de rechten van kinderen, ondersteunde de twee gezinnen. Hij laat weten dat een chartervlucht normaal gesproken zonder de aanwezigheid van kinderen is. Uitzettingen vinden vaak plaats in een lijnvlucht. Chartervluchten kunnen ingezet worden bij groepsuitzettingen naar hetzelfde land van herkomst. Volgens Defence for Children kan het noodgedwongen uitzetten van meerdere personen met een chartervlucht tot een tumultueuze situatie leiden, waarbij de minderjarige kinderen onnodig en wellicht blijvend psychisch letsel zullen oplopen.

Het Meldpunt Vreemdelingendetentie, dat zich inzet voor vreemdelingen in detentie, beaamt dit. Volgens het Meldpunt is de sfeer van een uitzetting vaak grimmig, vanwege de aanwezige beveiliging en het verzet en onrust van de uitgeprocedeerde asielzoekers aan boord. Zij worden in chartervluchten bewaakt door een aantal ambtenaren (escorts) van de Koninklijke Marechaussee die gemachtigd zijn dwangmiddelen te gebruiken, zoals handboeien en body cuffs.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid liet het gezin echter in een verweerschrift weten dat een reguliere lijnvlucht naar Lagos niet beschikbaar was. Ook een indirecte lijnvlucht was niet mogelijk, gezien de COVID-19 maatregelen op de diverse transferluchthavens, schreven zij. Advocaat Hagenaars beargumenteert dat niet is gebleken dat lijnvluchten naar het land van herkomst ontbreken. Vlak daarvoor, eind november, kondigde KLM en Air France juist aan dat hun vluchten van en naar Nigeria (Abuja en Lagos) vanaf 7 december weer hervat werden. Ook Lufthansa heeft in dezelfde periode vluchten naar Nigeria hervat.

Desondanks is gekozen voor Privilege Style, een dubieuze vliegmaatschappij die vaker in opspraak is gekomen door het uitvoeren van last-minute groepsuitzettingen van Europa naar Afghanistan, Nigeria en Ghana. Volgens een onderzoek van Corporate Watch, een ngo die de sociale- en milieueffecten van bedrijven onderzoekt, is Privilege Style bereid deportaties uit te voeren wanneer andere vliegmaatschappijen daar vanaf zien. De laatste keer dat dit gebeurde was afgelopen 2 december toen een Britse vliegmaatschappij weigerde een groep van 50 Jamaicanen uit te zetten.

De woordvoerder van Meldpunt Vreemdelingendetentie vraagt zich af waarom een groot vliegtuig is ingezet om slechts zeven personen uit te zetten. De vliegtuigen van Privilege Style hebben plek voor 200 tot 312 passagiers. Behalve de begeleiders en escorts van de Koninklijke Marechaussee zaten er geen andere passagiers aan boord. Ook de asieladvocaat van het gezin snapt niet waarom een vliegtuig van deze proportie is ingezet voor zo’n kleine groep. “Een heel chartervliegtuig afhuren voor slechts zeven personen en hun escorts, dat is onbegrijpelijk. Helemaal gezien het alternatief van de lijnvlucht,” reageert Hagenaars.

Nationale Ombudsman

De Nationale Ombudsman rapporteerde in 2015 dat de Koninklijke Marechaussee tijdens een uitzettingsvlucht naar Nigeria alleen baby’s en zeer jonge kinderen in een chartervlucht toelaat, omdat het in deze gevallen zeker is dat zij geen herinnering aan de vlucht zullen hebben. “Oudere kinderen gaan niet mee met de Frontex-vluchten vanwege de onrust aan boord en het feit dat zij dit wel bewust meemaken,” aldus het rapport. Dat in de vlucht van 18 december echter een kind van zes aan boord zat vond bij de rechter geen gehoor. Die liet de uitzetting van het gezin doorgaan. Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat weten dat zij niet op individuele zaken in kunnen gaan, maar dat voor de toepassing van overheidsvluchten voor gezinnen met minderjarige kinderen geen beperkingen gelden in de Nederlandse wet- en regelgeving. Advocaat Hagenaars merkt desgevraagd op dat “alhoewel uitspraken van de Nationale Ombudsman niet wettelijk vastgelegd zijn, de rapporten wel als een streng advies gelden.”

Bovendien blijkt dat de minderjarige kinderen te lang in detentie hebben gezeten. Kinderen mogen niet langer dan twee weken in detentie zitten. Maar de moeder werd met haar twee kinderen op 30 november opgepakt. Dit betekent dat zij ruim twee en een halve week in de gesloten gezinsvoorziening in Zeist hebben gezeten. Het ministerie liet bij de rechter weten dat de moeder een herhaalde asielaanvraag heeft ingediend en zich bovendien heeft verzet tegen een vrijwillige uitzetting. Hagenaars beargumenteert dat de kinderen zich niet hebben verzet en niet de dupe mogen zijn van de acties van de moeder. “De kinderen hadden daarom niet langer dan twee weken vast mogen zitten,” aldus hun advocaat.

Ophef over corona

Het Meldpunt Vreemdelingendetentie zet flinke vraagtekens bij de noodzaak van de uitzetting ten tijde van de huidige coronamaatregelen. “Wij vinden het niet uit te leggen dat deze groepsuitzetting doorgaat, zeker niet op dit moment, middenin een strenge lockdown vanwege een sterke toename van coronabesmettingen.” Ook Defence for Children vraagt zich af waarom de uitzetting doorging. “Het moment van uitzetting wekt bevreemding. Juist nu de overheid oproept om vanwege corona alleen te vliegen als het echt niet anders kan. Diezelfde overheid voert tegelijkertijd een vlucht uit waarbij relatief veel mensen betrokken zijn, terwijl bekend is dat onder gedetineerden het besmettingsrisico groter is.”