Marechaussee op Schiphol: Havik met fingerspitzengefühl

De Nederlandse grensbewaking is in handen van de Koninklijke Marechaussee. Hun grootste en belangrijkste post is Schiphol. Hier gaan jaarlijks 48 miljoen reizigers door de paspoortcontrole. Tussen de 2.000 en 3.000 reizigers blijken een vals paspoort te hebben. Deze mensen gaan terug naar het land van herkomst of vragen asiel aan. Laten we een kijkje nemen achter de schermen en het traject op Schiphol doorlopen dat een vreemdeling zonder geldig identiteitsbewijs ook doorloopt. 

“De marechaussee is de politie van de stad Schiphol”, zo verduidelijkt woordvoerder Robert van Kapel graag de rol van de marechaussee op de luchthaven. Hij geeft een rondleiding. “Het is het kleinste district met de meeste mensen, zo’n 1.800 in totaal.” Paspoortcontrole, identificatie, toezicht houden, bewaking, het opsporen van drugs- en mensensmokkel en recherchewerk; het valt allemaal onder het brede takenpakket.

Toch is de marechaussee geen gewone politie. Zij hebben namelijk een militaire status. Medewerkers zijn militair opgeleid en kunnen ook naar het buitenland worden uitgezonden. De marechaussee valt dan ook onder het Ministerie van Defensie, maar in hun taakuitvoering ook onder de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken. Grensbewaking is de belangrijkste taak, zo ook op Schiphol. “We willen hier illegale grensoverschrijding tegengaan”, legt Van Kapel formeel uit. De paspoortcontrole speelt daar een sleutelrol in, ook al weet niet iedereen dat de marechaussee dat uitvoert. “Veel mensen zeggen dat ze door de douane zijn geweest, terwijl ze de paspoortcontrole bedoelen. Het verschil zit erin dat de marechaussee zich op personen richt en de douane op goederen. Wel werken we nauw met hen samen tegen drugssmokkel.”

Bij de paspoortcontrole  

Het hebben van een geldig paspoort, daar draait alles om op Schiphol. De paspoortcontrole is het punt waar de zogenoemde voorwaarden voor binnenkomst worden bekeken. Vooral de reizigers die een visum nodig hebben om Nederland in te mogen, worden hier streng gecontroleerd. Zij komen Nederland alleen binnen als met een geldig identiteitsbewijs, een geldig retourticket, genoeg geld om de periode dat ze in Nederland zijn zichzelf te kunnen onderhouden en een duidelijk reisdoel. Deze visumplichtige reizigers worden in de computer ingevoerd om te kijken of ze niet voorkomen in het opsporingsregister.

De controles volgen een standaardprocedure, maar er komt ook een stukje 'fingerspitzengefühl' bij kijken. Van Kapel: “Als je achter de balie van de paspoortcontrole zit en er komt een groep op je af, dan ga je meteen profilen. Wat voor groep is het? Zit er iemand bij die zich zenuwachtig gedraagt? Of zit iemand strak in het pak, maar draagt hij gymschoenen?” Ook bij het vragen stellen en het bepalen of een vreemdeling een geloofwaardig verhaal heeft om het land in het komen, komt een stukje 'feeling' kijken.

Het paspoort kan misschien wel geldig zijn, de persoon op de foto moet ook de persoon zijn die aan de balie staat. Is er twijfel over de echtheid van het document, dan mag de reiziger niet door de paspoortcontrole. Het document gaat naar het Expertisecentrum Identiteitsfraude en documenten. Hier wordt het onderzocht op zijn echtheid. Dat het herkennen van een vals document of een lookalike een vak apart is, wordt met een blik op de muur van het expertisecentrum duidelijk. De muur hangt vol met foto’s. In sommige gevallen is de lookalike nauwelijks van de echte persoon te herkennen. Maar de marechaussee op Schiphol beheerst dit vak goed; regelmatig geven ze trainingen in het herkennen van valse documenten op andere internationale luchthavens, bij de politie en gemeenten.

Hoewel paspoortvervalsing soms zeer geavanceerd is, laat de rondleiding door het centrum genoeg voorbeelden van mislukte pogingen zien. Zo hangt er een identiteitsbewijs van een vrouw waarvan twee van de drie dochters binnen een half jaar tijd geboren werden. Ook reizigers uit ‘British Honduras’ en koninkrijk ‘Lichtenberg’ kwamen het land niet in.  

Vreemdelingen met een vals paspoort hebben twee mogelijkheden. Ze gaan terug naar het land van herkomst of ze vragen asiel aan. De marechaussee speelt in beide opties een rol. Vreemdelingen die teruggaan, worden daarin begeleid. Veelal verblijven deze mensen op Schiphol en gaan zo snel mogelijk terug. Vreemdelingen die zich verzetten tegen uitzetting of van wie verwacht wordt dat ze tijdens de vlucht moeilijk gaan doen, krijgen begeleiding tijdens de vlucht. Dit gebeurt bij ongeveer vijftien tot twintig procent van de mensen die terug gaan. De rest wordt zonder begeleiding op het vliegtuig gezet.

De afdeling Claims, Identificatie en Artikel 4

Wie asiel wil aanvragen, gaat naar de afdeling Claims, Identificatie en Artikel 4 (voorheen bureau Asielzaken). Er zit een gezin in de wachtruimte. “Hebben zij paspoorten?”, vraagt Van Kapel aan een medewerker die als een forensisch detective witte plastic handschoentjes draagt. “Alleen dit”, is zijn antwoord, terwijl hij een papiersnipper ter grootte van een dikke duim laat zien. “De loodgieter is net geweest omdat de wc verstopt zat. Hij vond dit.”

“We zien dat wel vaker”, vertelt Van Kapel. “Vreemdelingen verscheuren hun paspoort, spoelen het door de wc of eten het soms zelfs op. Als we niet weten waar iemand vandaan komt, wordt het heel moeilijk diegene terug te sturen.” De marechaussee heeft een heleboel manieren om achter de herkomst van een document of mensen te komen. Als wij naar de volgende afdeling lopen, is aan de hand van de papiersnippers al achterhaald waar het gezin vandaan komt.  

De marechaussee registreert de asielaanvraag, identificeert de vreemdeling (bijvoorbeeld door vingerafdrukken) en legt een dossier aan voor de IND, als zij het overnemen. In de eerste uren probeert de marechaussee zoveel mogelijk te weten te komen over de persoon die de aanvraag doet. Voor aangehouden verdachten is de termijn voor verhoor zes uur.

Het is duidelijk dat er soms best wel wat emotie bij dit werk komt kijken. “We worden daar heel goed op getraind”, zegt Van Kapel. "Tijdens de opleiding spelen we eindeloos rollenspellen om ervaring op te doen." Verder probeert de marechaussee bijvoorbeeld bij uitzettingen waar een begeleider mee moet, een goede match te maken. "Bij vrouwen of gezinnen, gaat er vaak een vrouwelijke begeleider mee." Na een uitzetting hebben de begeleiders daar altijd een gesprek over. "Debriefen is heel belangrijk", benadrukt Van Kapel, "Hoe stoer iemand ook is, je weet nooit of het toch problemen bij iemands werk kan opleveren."  

Naar het verwijdercentrum

Vreemdelingen die teruggaan naar het land van herkomst, brengen de laatste drie uur van hun verblijf in Nederland door in het Verwijdercentrum. Dit doet denken aan de kleedlokalen van de gymzaal. Het is een sobere, witte ruimte met alleen zitbanken erin.

Verder zijn er losse wachtruimtes die lijken op badkamertjes. Vreemdelingen die hier moeten wachten mogen roken, bellen en krijgen altijd medische hulp als ze dat nodig hebben of als ze zich niet lekker voelen. “We willen hier de-escalerend werken”, zegt Van Kapel. Doel is om zo min mogelijk stress voor de vreemdelingen te veroorzaken vlak voordat ze teruggaan. De bewaking in het verwijdercentrum wordt dan ook niet gedaan door een overweldigende marechaussee-eenheid. “We doen wel alles met zijn tweeën. Het fouilleren doet iemand bijvoorbeeld nooit alleen”, geeft Van Kapel aan.

Verder hangt de hoeveelheid bewaking af van het aantal vreemdelingen in de wachtruimte en van hoe rustig zij zijn. Wel hangen er overal camera’s waarmee achter de schermen een team van een man of vijf alles in de gaten houdt. Als het nodig is, kunnen zij snel voor versterking zorgen.

Smokkelen

Het opsporen van mensensmokkel is één van de recherchetaken van de marechaussee. Ideeën over vreemdelingen die uit het vliegtuigruim worden gehaald of opeengepakt in koffers het land in proberen te komen, blijken cowboyverhalen. Ook als het om mensensmokkel gaat, draait alles om het hebben van een geldig paspoort. Sommige reizigers ‘verliezen’ tijdens de vlucht naar Nederland hun paspoort. Op Schiphol wachten ze dan in de vertrekhal op iemand die beloofd heeft het paspoort te regelen.

Op vluchten uit sommige landen of gebieden zitten vaak drugssmokkelaars. Suriname of Curaçao zijn zulke landen. Komt er iemand uit die vlucht aan die naar ontlasting ruikt of gebarsten lippen heeft, dan is de kans groot dat het een bolletjesslikker is. Wie van drugssmokkel wordt verdacht heeft de keuze om mee te werken aan een onderzoek of niet. In het eerste geval wordt de zogenaamde ‘honderd procent’-controle uitgevoerd. Hierbij krijgt de vermeende bolletjesslikker een bodyscan. Op deze röntgenfoto’s zijn bolletjes duidelijk zichtbaar.

De drugssmokkelaars moeten naar het cellencomplex op Schiphol om te ‘produceren’. Ondertussen doet de marechaussee onderzoek naar de smokkel. Worden er daadwerkelijk bolletjes in de ontlasting gevonden, dan draagt de marechaussee hem over aan het Openbaar Ministerie. Die bepaalt wat er verder gebeurt. Mensen die niet meewerken aan het onderzoek gaan ook naar het cellencomplex. Zij komen pas vrij als na een paar dagen blijkt dat er geen bolletjes ‘geproduceerd’ zijn.

De rondleiding door Schiphol eindigt bij de douane. Hier kunnen reizigers goederen die ze meenemen uit het buitenland aangeven. Daarna verruilen we airside weer voor landsite, zoals de marechaussee Schiphol Plaza noemt. Van Kapel neemt afscheid. De marechaussee werkt scherp, als een havik, maar wel één met 'fingerspitzengefühl'.