Niet omdraaien, de ziel moet in één keer naar de hemel

Iets dat per cultuur verschilt is wel hoe er met de dood wordt omgegaan. De een huilt en is stil, de ander laat alles gaan en weer een ander zorgt dat de overledene zo snel mogelijk wordt begraven, voordat er ruimte voor verwerking komt. De manier waarop ze er in de Filipijnen mee omgaan is wéér anders. In provinciestad Batangas, gaat het om loslaten, maar dan juist om dat moment zo lang mogelijk uit te stellen. Een begrafenis vol rituelen.

“Als je achterblijft tot de kist en de rest uit het huis is, moet je daarna ook in één ruk naar buiten. Niet omdraaien, niet terug kijken, gewoon recht vooruit”, de dochter van Silvestre Chavez Mendola drukt het haar bezoek voor de vierde keer op het hart. Ze is bang dat als iemand zich omdraait, de ziel van haar vader een reden heeft om in zijn oude huis te blijven hangen en niet naar de hemel te gaan. Haar vader overleed negen dagen geleden en lag sindsdien opgebaard in de woonkamer van z’n huis.

De kist pastte maar net in de breedte van de woonkamer en het uitvaartcentrum heeft de aankleding verzorgd. Zware fluwelen gordijnen, een zee van geurende witte en paarse chrysanten, een lange tafel met bijbels, foto’s en rozenkransen en overal staan lichtjes en kaarsen.

In wat rest van de woonkamer zit de familie. Stoelen en banken staan er tegen de muur. “M’n nichtje heeft het zwaar”, zegt Gloria Tongol. “Vannacht is ze de heel de nacht bij haar vader gebleven, ze wilde niet afgewisseld worden.” In Batangas is het gebruikelijk een wake te houden, maar die mensen zitten niet de hele tijd stil rond de kist. Er wordt uit de bijbel gelezen, gepraat, een speciale likeur gedronken en kaartspelletjes gespeeld. Een begrafenis als deze is ook een weerzien voor de familie. Uit Australië en verre eilanden in de Filipijnen zijn ze afgereisd, “Familie gaat hier voor alles”, wordt er gezegd.

“Bij het geloof hier in de Filipijnen gaat het om volledige beleving van je geloof. Alle zintuigen worden aangesproken. Ruiken is de wierook bij de miss, zien is het beeld van de heiligen, proeven is de hostie en de wijn, horen is het gezang en voelen is het aanraken van de beelden van heiligen. In het geval van een overledene, gaat het om het aanraken. Je houdt hem voor het laatst vast, voor je loslaat en je toont je respect door met je voorhoofd op zijn hand te rusten”, legt Dr. Oliveros, hoogleraar theologie, uit. Hij is de man van Gloria.

Als de glazen plaat van de kist wordt opgetild om afscheid te nemen, wordt de kist en het glas nog veelvuldig aangeraakt. Vingerafdrukken weerspiegelen op het glas. De emotie loopt op. Sommigen roepen het uit ‘Broer, Broer!’. De woorden hebben een diepe lading. Een uiting van verwantschap tot het diepste van je zijn.

De rituelen moeten ervoor zorgen dat de ziel in één keer naar de hemel gaat. “Als er een baby was geweest werd die nú over de kist getild, om de ziel even rein te maken als een ziel van een baby. De cirkel van het leven komt daarmee rond”, vertelt Gloria.

En dan is het moment aangebroken om de kist naar buiten te tillen. Iedereen volgt in één keer, zoals het moet. In de auto wordt de kist bedekt met de Filipijnse vlag en in optocht onder leiding van een triest klinkende brassband, lopen ze naar de kerk. Hier geen getoeter of inhalende voertuigen, een begrafenis hier getuigt van medeleven, liefde en respect. Maar bovenal laat het zien hoe moeilijk het is om een geliefde los te laten. Zeker als je weet dat het gezin bij het graf blijft tot het cement helemaal is opgedroogd. Totdat er letterlijk geen weg meer terug is.