Zuipkeet heeft ook sociale functie

Minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken heeft vorige week aangekondigd gemeenten een handreiking te bieden om zuipketen te bestrijden. Volgens regeringspartijen PvdA en CU is een handreiking te vrijblijvend. De partijen vinden dat met name de commerciële keten strenger moeten worden aangepakt. Een proef vorig jaar in tien gemeenten om het verschijnsel strenger aan te pakken mislukte. Wellicht omdat de keten ook een zeer grote sociale functie vervullen.

Zuipketen liggen onder vuur. Op die plekken zouden jongeren zonder toeziend oog grote hoeveelheden drank nuttigen met verregaande gevolgen zoals een coma. De cijfers liegen er niet om, in zeven jaar tijd is het aantal jongeren dat bewusteloos raakt door drank vervijfvoudigd. De horeca krijgt hiervan deels de schuld. Horeca Nederland wijst echter naar de illegale barren en zuipketen. In cafés is er controle op het drankgebruik in die keten niet, stelt Horeca Nederland.

Maar is het echt zo dat de jongeren juist daar geen remmingen hebben? Een bezoek aan twee zuipketen – één commerciële en één niet commerciële- geeft een ander beeld. "Hangjongeren zonder plek om naar toe te gaan, zuipen zich buiten misschien klem voordat ze de discotheek in gaan, wij niet hoor", zegt Arjan van huiskamerschuur de Sckuit in het dorpje Oosterblokker. De honken lijken juist een redmiddel tegen verveling. Dirk van de Boxxx uit Urk vertelt: "Ik was jarenlang drugsverslaafd, maar voor deze tent ben ik verantwoordelijk. Drugs raak ik niet meer aan."

In het pikkedonker staan op een industrieterrein in Urk scooters en fietsen geparkeerd. Een smal steegje en een extreem steile trap verder klinken de geluiden van een feestje. Na het openen van een deur ontvouwt zich een heuse kroeg. Een bar met barman, een muziekinstallatie en DJ, lichtslangen en stroboscopen geven illegale bar de Boxxx een professioneel aanzien. Maar de bar heeft ook de uitstraling van een jeugdhonk, met een roze wc. Langs de muur staan banken waar een handjevol tieners zich op heeft verschanst. Het is er verbazingwekkend schoon. "Twee meiden maken drie keer per week schoon. In ruil daarvoor mogen ze gratis drinken", vertelt eigenaar Dirk. Hij is zeventien en heeft de bar overgenomen van zijn neef. Winst maakt hij niet op de onderneming, maar voor de drankjes wordt wel geld gevraagd zodat huur en stroom kunnen worden betaald. Het idee om de bar te gaan runnen kwam van zijn vader, die heeft er dus niks op tegen. "We zitten hier ongeveer drie avonden per week, op dinsdag, donderdag en vrijdag vanaf half acht. Doordeweeks gaan we tussen elf en half twaalf weer naar huis in het weekend wordt dat wel eens later."

Drugs

Dirk drinkt niet. Op de vraag waarom niet antwoordt hij plompverloren: ‘Omdat ik jaren drugsverslaafd was. Toen ik daar vanaf was merkte ik dat ik ging experimenteren met drank. Als ik dronken was bleek het moeilijker om de behoefte om ‘te gebruiken' te weerstaan." Dirk was twaalf jaar oud toen hij voor het eerst een jointje rookte. "Ik was skater in die tijd en ging veel om met oudere jongens. In het begin maakt een jointje je high, maar dat gevoel wordt steeds minder. Al gauw probeer je dan wat zwaarders." Toen hij vijftien was had hij allerlei drugs uitgeprobeerd, van een pilletje tot het roken van cocaïne en heroïne. "Alleen spuiten heb ik nooit gedaan."

Dirk was continu stoned en raakte onderwijl in aanraking met ‘occulte machten'. "De donkere krachten in mijzelf kwamen naar boven. Ik bleek ook heel goed in staat om te functioneren met drugs op. Ik haalde bijvoorbeeld hele hoge cijfers op school. As ik een meerkeuze formulier kreeg gloeide om het juiste antwoord namelijk een cirkel." De hogere machten die Dirk ervaarde brachten hem in verwarring. Dit veroorzaakte ongelukken. Dirk ondernam twee keer een zelfmoordpoging. Ergens ging er een knop om. Hij ging op zijn zestiende naar een kliniek en kickte af. Hij is niet van plan ooit nog drugs te gebruiken. "Als dat gebeurd, is het gedaan met me. Dan kun je me wegvegen."

Dirk ziet eruit als een gezonde Hollandse jongen. "Nu wel, anderhalf jaar geleden was ik een uitgeteerd mager scharminkel." Zijn maatje Sjoerd komt erbij staan. Ook hij was jaren aan de drugs. "Maar toen ik zag wat het met Dirk deed ging er bij mij een knop om en zijn we samen afgekickt." In tegenstelling tot Dirk is hij wel een stevige drinker. "Op een uitgaansavond drink ik tien tot vijftien Berenburg-cola, maar ik word niet snel dronken. Dat gebeurt pas na anderhalve liter Berenburg. Zelf heeft Sjoerd nog nooit zoveel gedronken dat hij de controle kwijt raakte. "Maar ik ken wel vijf mensen die hun maag hebben moeten laten leegpompen. Die eten vaak niet van tevoren, dat is erg dom. Ik zorg altijd dat ik goed eet en dan kan ik veel hebben."

Vechten

Toch is de Boxxx niet de plek waar zoveel gedronken wordt. De drank is er wel goedkoper dan ‘op 't dorp' maar het lijkt meer een hangplek voor de jongeren. "We komen hier ook vaak zat samen om een filmpje te kijken. Eerst kwamen er ook wel grotere groepen, maar nu blijft het meestal bij een man of vijftien. Op vrijdag iets meer. Hier is geen rotzooi. Op ‘t dorp is het altijd vechten." Volgens Dirk komt dit omdat er in Urk veel verschillende groepen jongeren zijn die allemaal problemen met elkaar hebben. In totaal heeft Urk volgens hem zeven kroegen en negentien illegale kroegen. "En het zijn niet de illegale barren waar de problemen zijn. Wij hebben hier één keer de ME gehad, in het dorp zijn die bijna ieder weekend nodig. Ik sta het niet toe dat hier binnen drugs wordt gebruikt en als mensen dronken zijn en vervelend worden stuur ik ze weg," vertelt Dirk.

De jongens voelen zich verantwoordelijk voor hun bar. Ze legden vorig jaar een nieuw vloertje, het ziet er schoon en verzorgd uit. Af en toe gaat de muziek keihard en springt een handjevol jongeren vrolijk in het rond op de house versie van de Kabouter Plopdans. Voor jongens als Dirk en Sjoerd lijkt de Boxxx juist een redding. "Als dit dicht gaat wat moet ik dan?", vraagt Sjoerd zich vertwijfelt af. "Ik houd niet van lezen, computeren of tv kijken. Als dit dicht gaat ga ik weer op straat hangen en juist daar kom je erg gemakkelijk met drugs in aanraking."

In Urk gebruikt volgens een schatting van de jongens 30 tot 35 procent drugs. "Als je drugs gebruikt ben je weer heel helder. Dan drink je maar door en voel je er niks van. Juist dan kan het heel erg mis gaan."

Oosterblokker

Het is zaterdagmiddag rond een uur of vijf, het is al bijna donker in Oosterblokker en er staat een gure wind. Achter op het erf van de familie Schouten is een lichtschijnsel te zien. Dichterbij wordt achter een deur met glazen raam een bord van bekend biermerk zichtbaar. Binnen staat een groep van ongeveer twaalf jongemannen rondom een barretje. Daarop staan flesjes bier en pinda's. Ook een oudere man staat een pilsje te drinken. Hij blijkt de vader van een van de jongens en vindt het geen probleem dat zijn zoon hier regelmatig zit. Ook niet toen hij jonger was. "Het zijn goeie jongens en dat ze een biertje drinken, dat hoort bij onze cultuur. Wij West-Friesen zijn harde werkers en drinken graag een pilsje. Dat is niks om je zorgen over te maken. Als vader ben ik blij dat ze de Sckuit hebben." 

Braafste jongetjes van de klas

De vrienden waren vijftien toen ze een plek zochten waar ze bij elkaar konden komen. "We waren meestal met zijn twaalven en ouders hebben geen zin in zo'n zooitje ongeregeld in huis", vertelt Arjan, één van de leden van de Sckuit. Ze timmerden een hok bij wijlen boer Karsting op het erf. "Daar kwamen we geregeld samen om te kletsen en wat te klooien. In het begin dronken we nog amper. Dan stond er een ‘sixpackje' bier en dat was na een weekend niet eens op", aldus Arjan. Nu drinken de jongens wel, maar alleen bier. En ja soms wel eens behoorlijk. Hoeveel precies? "Tja, er staan nu vier kratten en die drinken we dan op met zijn zestienen." Omgerekend is dat zes flesjes bier per persoon. Soms is het meer en zijn ze dronken, maar de mannen zijn het er unaniem over eens dat je je van alleen bier niet in een ‘coma zuipt'. Sowieso kennen zij geen jongeren die dat gedaan hebben.

De kern van de Sckuit bestaat inmiddels uit dertig mensen. Er kwamen een aantal jongens bij en de meesten kregen verkering, waardoor ook vrouwen meekwamen. Ze komen graag samen op vrijdagavond en op zaterdag aan het eind van de middag en ‘s avonds. Bier en fris worden om beurten meegenomen naar de keet en iedereen mag pakken wat er is. Ook ondernemen ze als groep leuke dingen. Zo is er een jaarlijks weekend Centerparcs en wordt er gezamenlijk geskied. Daarnaast bouwt de groep onder leiding van groepslid Jan een boot zodat er deze zomer ook gezamenlijk kan worden gevaren. De groep is een paar keer verkast en heeft inmiddels een ruimte op het erf van de ouders van broers Barry en Rick, die ook bij de Sckuitploeg horen. Opvallend is dat binnen niemand rookt. Het blijkt dat de hele groep niet rookt. Nooit gedaan ook.

Horeca saai en duur

De kroegen zijn steeds leger. De horeca legt de schuld hiervan openlijk bij het rookverbod en bij de illegale barren. De jongens van de Sckuit leggen de schuld van het leeglopen van de kroegen neer bij de horeca. "Vroeger begonnen we vaak met een biertje in de keet en vertrokken we rond een uur of tien richting een kroeg. Op een gegeven moment waren we dan de eersten die de kroeg binnenkwamen. Mensen komen steeds later omdat er steeds minder te beleven valt in de kroeg. Eerst waren er vaak bands zoals De Dijk en Jan Smit, maar tegenwoordig komen die niet meer naar kleine kroegen. Nu blijven we vaak de hele avond hier, dat is gezelliger en goedkoper."

Ook de prijzen in de horeca zijn een probleem: "Omdat drank zo gigantisch duur is gaan jongeren op straat drinken. Vlak voor ze de kroeg of discotheek binnengaan gieten ze in hoog tempo een fles sterke drank naar binnen. Dan hoeven ze niks meer te kopen. Ik kan me voorstellen dat je daarvan out gaat." Op die hangplekken buiten is er ook veel meer stoerdoenerij denkt Arjan. "Daar gaan ze misschien steeds meer drinken om niet voor elkaar onder te doen. De jongens zijn blij dat ze De Sckuit hebben: "We hebben veel lol met elkaar, maar daarnaast is het ook een groot sociaal netwerk met bijbehorende controle. Iedereen van onze groep heeft werk of gaat naar school. Als iemand een beetje thuis zou gaan hangen en een uitkering zou trekken zouden we hem daar op aanspreken. Je houdt elkaar gewoon in de gaten."

Cijfers

De cijfers van overmatig alcoholgebruik onder jongeren liegen er niet om. In 2007 kwamen bij het Westfriesgasthuis in Hoorn 24 jongeren binnen die doodziek waren van de alcohol. In 2004 waren dat er maar twee. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw werden er volgens het ziekenhuis helemaal geen jongeren binnengebracht die teveel alcohol hadden genuttigd. Volgens het ziekenhuis komt deze drastische toename doordat er zeer waarschijnlijk meer drankmisbruik is onder jongeren. Sinds 2008 is er een speciale alcoholpoli ingericht om jongeren beter te begeleiden na een drankincident. Niet alleen in Hoorn, in het hele land richten ziekenhuizen speciale drankpoli's in. Op die manier hopen ze de gevolgen voor de jonge overmatige drinkers te beperken en hen weer op het rechte pad te krijgen.

De problemen van jongeren met alcohol lijken de laatste jaren groter. Al kan natuurlijk de vraag worden gesteld of de continue innovatie van monitorsystemen daarbij geen belangrijke rol speelt. Het sluiten van alle keten helpt wellicht bij het bestrijden van deze drank-excessen onder jongeren. Maar met het aanpakken en sluiten van zuipketen worden ook de jongeren die gewoon veel plezier beleven aan hun ‘eigen plek onder de zon' de dupe.