Zwarte Piet in Suriname: 'Zo zwart als roet, maar ik meen het wel goed'

Ook in Suriname worden kinderen op 5 december verwend. Maar niet perse door Sinterklaas en zijn pieten. De gulle gever kan ook Gudupa heten, of ‘papa en mama’. Langzamerhand wint de sint wel weer aan populariteit. Journalist Hugo de Boer speelt sinterklaas in Suriname: “Je kunt naar drie verschillende intochten gaan en drie verschillende kostuums zien.”

Met zijn gouden staf fier in de lucht rijdt de Surinaamse sint in een witte cabrio met vijf vrolijke bonte pieten aan boord rustig de parkeerplaats van het winkelcentrum Hermitage Mall op. Sommige kinderen wapperen met hun gekleurde vlaggen, anderen zwaaien twijfelachtig naar de vreemdeling die hen lachend toewuift. De brassband komt de sint enthousiast tegemoet, zodra hij uitstapt en wordt daarbij gevolgd door een groep swingende danseressen die op het geroffel hun billen schudden.

De feestelijke ontvangst vindt hier voor het negende opeenvolgende jaar plaats. Organisator Sherida Themen, directeur van speelgoedwinkel Sweetheart, zegt de sint weer "tot leven te hebben gebracht" in Paramaribo. Voordat zij de intocht organiseerde, was de traditie vrijwel helemaal vergeten. Nu is dat wel anders. Themen: “Ieder jaar zie ik veel dezelfde gezichten, maar er komen telkens nieuwe bij. Afgelopen keer werden vijftienhonderd kleurplaten afgehaald voor de prijsvraag, een heel mooi aantal. Ook hebben scholen meer interesse voor het feest. Op de lagere school St. Alioysus worden zelfs al sinterklaasliedjes geoefend!”

Deftige bosneger

Dit enthousiasme is niet vanzelfsprekend. Lya Sumter (60) koestert mooie herinneringen aan sint en piet uit haar jeugd in Paramaribo, maar na de onafhankelijkheid wilde zij afrekenen met alle Nederlandse invloeden in Suriname. Een groot deel van de bevolking was het met haar eens. De 5 december-traditie werd vrijwel direct aangepast. Een dag voor kinderen mocht blijven, maar het beeld van de blanke rijke Europeaan en zijn zwarte knecht ging er bij velen niet meer in. Sumter was een van hen: “Dat beeld vond ik racistisch en deed me aan de slavernij denken. Ook de regel 'want al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed' uit het liedje ‘Daar wordt aan de deur geklopt’ stoorde me enorm. Hoezo zouden zwarte mensen het in eerste instantie niet goed menen?” Toen ze zelf kinderen kreeg, besloot ze het feest met Gudupa te vieren; een sinterklaasachtig figuur uit het binnenland.

Wilgo Baarn, medewerker van Na Afrikan Kulturu fu Sranan (NAKS), was een van de initiatiefnemers van Gudupa. Gudu betekent rijk, pa is vader. Baarn: “Bij NAKS vonden we het onnodig dat er iemand uit Spanje moest komen om onze kinderen te verwennen. In ons eigen land hebben we ook gulle mensen. Daarbij stond het beeld van de witte meester en zijn zwarte slaaf ons niet aan. Dat kan beter, dachten wij.”

Gudupa is een rijke man die met een korjaal, een kleine houten boot, naar de stad komt om cadeautjes te geven aan kinderen. Hij gaat gekleed in een wit kostuum en heeft een ronde hoed. Zo een die de opzichters van plantages vroeger hadden. Het is een deftig figuur met veel geld. Zijn huidskleur is onbelangrijk, net als die van zijn assistenten. Er bestaat niet één bepaald beeld van Gudupa en zijn hulpjes. Iedereen kan zijn eigen invulling geven aan de nieuwe kindervrienden. “Zeker vijf jaar is het kinderfeest met Gudupa gevierd. Daarna verwaterde de interesse voor de nieuwe goeddoener. De volgende generatie pakte het niet op. Geen idee waarom, jammer was het wel.”

McSint

Na Gudupa was er lange tijd geen goede vreemdeling in Suriname die op 5 december kinderen kwam verwennen. De dag werd onder de naam Kinderdag een variant van Moederdag en Vaderdag. Het was geen geheim dat ouders op die dag cadeautjes voor hun kinderen kochten. Het feest wordt nog steeds door veel Surinamers op deze manier gevierd. Het feit dat Sinterklaas er sinds een paar jaar weer bij wordt gehaald, komt volgens Baarn door de commercie. “Speelgoedwinkels gebruiken de internationaal bekende iconen sint en piet om meer bekendheid aan Kinderdag te geven en dus meer winst te maken. Gudupa is nooit bekender geworden dan dit duo, dus de keuze was snel gemaakt denk ik. Maar het is geen wedstrijd. Uiteindelijk gaat het erom dat de kinderen een leuke dag hebben.”

De Nederlandse journalist Hugo den Boer is getrouwd met een Surinaamse vrouw en woont met zijn gezin in Albina in Oost-Suriname. De Boer werd in 2003 gevraagd door de McDonalds in Paramaribo om Sinterklaas te spelen en sindsdien doet hij dat ieder jaar. De discussie rondom het feest beïnvloedt hem niet in zijn rol. De Boer: “Ze moeten het niet zo zwaar nemen. Thuis drijven ik en mijn vrouw er de spot mee. Zo van 'ik heb mijn een eigen zwarte pietje'. Daarbij ben ik niet degene die het feest in stand houd. Als McDonalds volgend jaar een donkere sint wil, vind ik dat best.”

De Boer: “Het leuke aan Sinterklaas in Suriname is dat het op een heel eigen manier wordt gevierd. Er is geen dominant beeld over wat de sint en zijn pieten doen. Je schoen zetten kan hier bijvoorbeeld al niet, geen schoorstenen. En de goedheiligman kan ook niet over de daken lopen, want we hebben hier geen paarden. Het is niet eens duidelijk hoe de act eruit hoort te zien. Je kunt naar drie verschillende intochten gaan en drie verschillende kostuums zien en er is niemand die dat iets kan schelen. Dat is juist leuk, zo doen wij dat hier.”

Sumter is opnieuw Sinterklaasliefhebber geworden: “Het wordt anders gevierd, echt op onze eigen manier. De pieten zijn gekleurd in plaats van zwart en gedragen zich niet meer zo onderdanig aan Sinterklaas. We hebben er onze eigen draai aan weten te geven. Zo is het goed.”