De nieuwe nomaden in Kirgizië

Het Zwitserland van Centraal-Azië, zo wordt Kirgizië ook wel genoemd. Deze voormalige Sovjetrepubliek in het hooggelegen hart van Azië is een land wat gedomineerd wordt door het natuurlijke landschap. Aan elke horizon rijzen de bergen hoog op. Ertussen leven vele Kirgiezen nog volgens nomadische tradities. Maar er ontstaan ook nieuwe vormen van een nomadisch bestaan, deels dankzij het opkomende toerisme.

In de rubriek Onderweg schrijven Bart Crezee en Laura van der Reijden over hun ervaringen. Laura van der Reijden trekt van noord naar zuid van Caïro naar Kaapstad door Afrika. En Bart Crezee trekt liftend van west naar oost langs de oude zijderoute van Istanboel naar Beijing.

Een bestelbusje biedt een lift aan naar het dorpje Kochkor. ''Täglich frisches brot”, staat er in grote, smakelijke letters op de zijkant geschilderd. Niet dat dit busje verse Kaiserbrötchen levert. Zoals zoveel wagens in Kirgizië is dit slechts een tweedehandsje. Je ziet ze hier overal op straat, de Duitse en Nederlandse afdankertjes.

Van versbakkers tot verhuizers, van GmbH tot B.V., van Heidelberg tot Hillegom, zolang het nog vooruitkomt krijgt het een tweede leven op de Kirgizische bergwegen. En zo brengt deze broodwagen ons naar Kochkor, een gehucht tussen de bergen, dat haar bestaan vandaag de dag vooral dankt aan de toeristen in de regio. Kochkor vormt de springplank voor trektochten te voet of te paard in de nabijgelegen heuvels van het Tian Shan gebergte. En veel van die tochten worden georganiseerd door het lokale CBT kantoor. CBT staat voor community based toerisme, een nieuwe vorm van toerisme die sinds 2000 sterk in opkomst is in Kirgizië. Het idee: betrek de plaatselijke gemeenschappen direct bij het toerisme om zo de levensstandaard van lokale families te vergroten, terwijl het milieu en typisch Kirgizische gebruiken en tradities behouden blijven.

In de praktijk betekent dat dat er een uitgebreid netwerk is ontstaan van guesthouses waar families hun deuren openzetten voor buitenlandse toeristen. En niet alleen hun deuren: ook de tentdoeken die de alomtegenwoordige Kirgizische yurts afschermen worden opengeklapt en toeristen worden uitgenodigd een kijkje te nemen in wat bestempeld wordt als de traditionele nomadische levenswijze. Want de nomadische cultuur mag dan ver terug gaan in de tijd, hij wordt nog altijd springlevend gehouden in het moderne Kirgizië.

Elke zomer verblijven een aantal families uit Kochkor op de nabijgelegen jailoos, de hooggelegen zomerweides waar de schapen, paarden en koeien vrijuit kunnen grazen. Einura is een van hen. Al vijftien jaar lang trekt ze iedere zomer met haar gezin en haar kudde schapen vanuit hun huis in Kochkor naar de groene weides bij het idyllische Köl-Ükök-meer. Toen dertien jaar geleden een begin werd gemaakt met het opzetten van community based toerisme in Kirgizië was zij een van de eersten die actief betrokken raakte. Sindsdien ontvangt ze elke zomer tientallen bezoekers in haar van schapenhuiden gebouwde yurt. Veelal zijn dit westerse toeristen, maar ook veel Russen en een groeiend aantal Kirgiezen zelf, weten de weg naar haar tijdelijke huis te vinden.

Dubai trekt

Achtan, een jonge berggids van drieëntwintig, begeleidt de tocht omhoog naar Einura's yurt. Terwijl het grindpad steeds verder de bergen in slingert en Kochkor langzaam in het dal wegzakt, draait hij onophoudelijk muziek van de Backstreet Boys op zijn mobiele telefoon. "Show me the reason for being lonely", zingt hij zachtjes mee tussen de blatende schapen en de suizende bergstroompjes. Het is zijn manier om op z'n Engelse uitspraak te oefenen. Want hoe mooi Kirgizië ook is en hoe veel hij ook van het leven in de bergen houdt, zijn dromen gaan ergens anders naar uit. "Ik wil heel graag mijn Engels verbeteren", vertelt hij, "want dan kan ik hier weg. Ik heb een vriend die in Dubai werkt. Daar wil ik ook heen. Ik kan er werken als vertaler, van Engels naar Russisch. Wellicht voor een jaar of tien, of vijftien. En dan kom ik terug."

De volgende stop is bij de jailoo, de zomerweide waar Einura vertoeft. Ruslan, Einura's zoontje van tien jaar, drijft te paard de schapen behendig over een heuvel heen. Paardrijden is als een tweede natuur voor hem. Het zit in het bloed van deze mensen om continu in beweging te zijn. Zelfs na vele eeuwen van overheersing door andere volken, na de komst van islamitische en Chinese invloeden en na hardnekkige Sovjet pogingen tot collectivisatie, trekt een deel van de Kirgiezen nog elke zomer achter hun kuddes aan, op zoek naar goed grasland.

Behalve Achtan. Hij trekt alleen nog de bergen in met groepen toeristen, zodat zij hem de liedteksten van de Backstreet Boys kunnen uitleggen. Maar al mag hij dan een vast huis in het dorp hebben, het nomadische leven zit hem in het bloed. Ook Achtan moet bewegen. Ook hij moet weg. Niet achter de schapen aan. Niet naar de zomerweides. Maar wel op weg naar nieuwe kansen. Luisterend naar de blatende klaagzang van de kudde schapen, terwijl de zon langzaam achter de bergen wegzakt, droomt hij van een andere toekomst. Een toekomst in Dubai, het reisdoel voor de jonge, moderne Kirgizische nomade.