Ondergronds in Oezbekistan

Oezbekistan is een land met een lange islamitische geschiedenis. Voor de toerist betekent dit een keur aan prachtige architectuur. Voor de kleine christelijke minderheid in dit land betekent het vooral een strijd tegen christenvervolging. Desondanks groeit het aantal kerken hier enorm. Tegen de verdrukking in worden overal nieuwe kerken gesticht, desnoods ondergronds. 

In de rubriek Onderweg schrijven Bart Crezee en Laura van der Reijden over hun ervaringen. Laura van der Reijden trekt van noord naar zuid van Caïro naar Kaapstad door Afrika. En Bart Crezee trekt liftend van west naar oost langs de oude zijderoute van Istanboel naar Beijing.

Het is warm. De zon brandt fel. Centraal-Azië is zomers heet en droog en de Oezbeekse hoofdstad Tashkent vormt hierop geen uitzondering. Gelukkig is liften in Oezbekistan niet moeilijk. Genoeg mensen zijn bereid te stoppen voor een rare buitenlander langs de weg. Het duurt dan ook niet lang voor een auto met airconditioning stopt die de langgezochte verkoeling tegen de hitte biedt.

Op de achterbank: een verlegen jongen en meisje in exact dezelfde, kleurrijk gestreepte kinderkleding. Op de voorstoelen: een keurig Oezbeeks koppel in hun zondagse kledij. "Ik ben Murod. We zijn op weg naar een kerkdienst. Heb je zin om mee te gaan?" Niet bepaald een vraag die je direct verwacht op een zondagochtend in Oezbekistan. Maar Murod is een enthousiast christen die nu eenmaal graag zijn geloof deelt.

Al gauw blijkt waarom: Murod is pastor. "Ik groeide op in een Islamitisch gezin, zoals bijna iedereen hier in Oezbekistan", vertelt hij onderweg. "Maar mijn leven veranderde drastisch na het kijken van een film over het leven van Jezus Christus. Ik was gefascineerd en begon meteen het evangelie te lezen. Vervolgens sloot ik me aan bij een lokale kerk. Een week later was ik pastor." Deze man liet er geen gras over groeien. En dat doet hij nog steeds niet. "Heb jij je leven eigenlijk al overgegeven aan de Heer?", vraagt hij meteen. 

Murod is niet alleen pastor. Hij is ook kerkstichter. Zelf heeft hij al acht nieuwe kerken gesticht in Oezbekistan. Daarnaast is hij nog eens verbonden met vierenveertig andere kerken door het hele land. Veel van die kerken zijn ondergronds. Christen zijn in Oezbekistan is niet gemakkelijk. "Het christelijk geloof is grondwettelijk toegestaan, maar in de praktijk is er veel weerstand van politie en politiek. Oezbekistan is een overwegend islamitische maatschappij. En dat zit ook diep geworteld in het staatsapparaat. En dus worden veel kerken niet geregistreerd. Ze gaan ondergronds." Murod verhaalt direct hoe de politie een week geleden een illegale kerk binnenviel. Alle families kregen een boete van zo'n tweehonderdvijftig euro, een godsvermogen in dit land. Van de mensen die dit niet op konden brengen nam de politie huisraad in beslag. Van televisies tot bankstellen, het werd allemaal afgevoerd.

Murod rijdt een zijstraat in en stopt bij een onopvallend gebouw. Zo'n honderd man zit afwachtend in het kleine theaterzaaltje. Op het podium staat een preekstoel, ernaast een klein bandje van vier man. Het is een Baptistische kerk zoals je ze overal ter wereld kan vinden, alleen zijn de liedteksten hier in het Russisch, de lingua franca in deze etnisch en linguïstisch gevarieerde regio. Kinderen rennen af en aan, terwijl de band voorzichtig het eerste lied in zet. De menigte zingt uitbundig mee.

Tussen de liederen door geven enkele vrouwen getuigenissen over zaken uit hun dagelijkse leven. In een stortvloed aan Russisch wordt opgeroepen om te bidden voor een weeskind in de stad Buchara. Daarna is het aan de lokale pastor om de preek te geven. Geld maakt niet gelukkig, dat is de centrale boodschap. Aan de hand van het verhaal van de verloren zoon maakt hij duidelijk hoe iedereen arm is en je uiteindelijk alleen geluk in God kan vinden. Het lijkt een boodschap die aanspreekt in deze overwegend arme, voormalige Sovjetrepubliek.

Zelf spreekt Murod ook nog in wat ooit zijn allereerste kerk was. Hij vertelt hoe een jaar geleden zijn eerste vrouw overleed. En hoe hij een maand geleden is hertrouwd. Hij lijkt zijn geluk teruggevonden te hebben in God en in zijn huwelijk. Tijdens de lunch vertelt Murod's vrouw meer. "Ik studeerde in Londen en raakte daar in aanraking met het christendom. Maar het is lastig dat hier te belijden, als je hele familie moslim is. En dus bleef ik in Londen werken". De liefde voor Murod bracht haar terug naar haar geboorteland, waar ze nu de zorg over de twee kinderen op zich neemt. Murod richt zich ondertussen volop op de kerk. "In de islam moet je alles zelf doen. Je moet vijf keer per dag bidden om een goed persoon te worden. Ik weet dat dat onmogelijk is. Maar in het christendom kan het door de genade van God", zegt hij. Met deze boodschap gaat hij door het hele land. Onderweg sticht hij kerken en bemoedigt bestaande gemeentes. En zo af en toe ziet hij verdwaalde lifters langs de weg staan en neemt ze mee ondergronds.