Het andere Iran

Binnen is het koel en luchtig. Buiten schijnt de zon genadeloos. De blindering is gesloten, maar zwak zonlicht weet de zilvergrijze kamermuur te belichten. Een curieuze collectie van afbeeldingen siert de wand. Nirvana en Radiohead, Ché en Camus; niet wat je als eerste in de Islamitische Republiek zou verwachten. Maar dit is dan ook Shiraz. Welkom in het andere Iran.

In de rubriek Onderweg schrijven Bart Crezee en Laura van der Reijden over hun ervaringen. Laura van der Reijden trekt van noord naar zuid van Caïro naar Kaapstad door Afrika. En Bart Crezee trekt liftend van west naar oost langs de oude zijderoute van Istanboel naar Beijing.

Maryam is een jonge vrouw die hartelijk voorgaat naar haar appartement in de heuvels van Shiraz. Bij binnenkomst gaat haar losjes gedragen hoofddoek gauw af. Ook de lange verhullende overkleding die veel vrouwen hier dragen wordt snel afgelegd. Er onder draagt ze simpele, westerse kleding: een spijkerbroek, een shirtje met korte mouwen. Maar het shirtje reikt maar tot aan haar heupen en is dus te kort voor Iran's religieuze politie. Verassend genoeg wordt deze kleding wel in alle winkeletalages tentoongesteld. Er in rondlopen is uit den boze. En toch staan gesluierde vrouwen voor een winkelruit vol onthullende kledij. Het lijkt de paradox van Iran te zijn, van het land waar Maryam in opgroeide. Opgroeide, want sinds kort heeft ze Shiraz verruild voor Istanboel. Samen met haar man Mohsen woont en werkt ze nu daar. Zij is kunstenares, hij musicus. Zij maakt juwelen, hij geeft gitaarles. Voor zo'n creatief koppel is Iran te beperkend. "Ik speelde in een heavy metal band", vertelt Mohsen bij een traditioneel bakje Shirazi faludeh, de lokale lekkernij van vermicelli noedels in ijzig koud, zoet water. "Sinds Achmedinejad aan de macht kwam gaat dat niet meer. Er zijn hier geen cafe's om op te treden. Er is geen muziekscene. In Istanboel kan ik me veel meer ontplooien." Maar zo af en toe keren Maryam en Mohsen weer terug naar Shiraz, de stad van kunstenaars en poëten, van musici en schrijvers; de stad waar hun wortels liggen.

"Shiraz ligt ver van Mashhad af", zegt Maryam, verwijzend naar Iran's meest heilige stad – en populaire pelgrimsplek – aan de andere kant van het land. Waar Mashhad de heilige tombe van Imam Reza huist, is Shiraz de drukbezochte laatste rustplaats van Iran's meest beroemde dichters Hafez en Saadi. Waar Mashhad sjiitisch Iran is, is Shiraz Perzisch. Waar Mashhad conservatief is, is Shiraz progressief. Shiraz was van oudsher het culturele hart van Iran, de bakermat van de Perzische cultuur. Wellicht komt het door het warme, mediterrane klimaat. Het zorgt voor een gemoedelijke, relaxte sfeer op straat. Of zoals Maryam het zelf zegt: "Shirazi's staan bekend als lui. En misschien zijn we dat ook wel". Dit is een stad waar de kunsten goed gedijen.

Iets anders wat hier goed gedijt is de marihuana. Even buiten de stad halen hele dorpen hun inkomsten uit de wietteelt, zo legt een bevriende schilder uit terwijl hij een joint rolt. Zoals zoveel in Iran is het illegaal – op straffe van de galg – maar iedereen weet ervan, en iedereen gebruikt rijkelijk.

's Avonds begeven de vrienden zich naar een druk bezocht restaurant. De lokale mix van Pizza Hut, McDonalds en Subway is een hit bij veel jongeren. "We eten bijna elke avond buiten de deur", vertelt Maryam terwijl ze Chilly Beef Pizza's bestelt. Eerder beef dan pizza, dit vormt een goede bodem voor een avondje 'uit' in Shiraz, te weten: rondtoeren in de auto. Het is een manier van uitgaan die wijdverspreid is: met de muziek luid aan en een sigaret in de hand flaneren er velen in auto's rond de pleinen en parken. De parken zelf zijn ook afgeladen met picknickende families. Het restaurant, de auto en het park, waar ga je anders ook naar toe als je wat tijd wilt doden met vrienden? In dit land worden bars, cafe's en andere uitgaansgelegenheden niet getolereerd. Zelfs de meeste theehuizen zijn recentelijk gesloten vanwege te veel interactie tussen de verschillende seksen. Er zijn simpelweg weinig andere mogelijkheden.

Achter het stuur bespreken Mohsen en zijn vrienden druk de laatste politieke ontwikkelingen. De reformist Rafsanjani heeft zich net kandidaat gesteld voor de presidentsverkiezingen. "Nu hij kandidaat is gaan we zeker op hem stemmen. Anders zouden we thuis blijven." Dat was vier weken geleden. Met de verkiezingen net achter de rug, is het maar de vraag of ze ook werkelijk gestemd hebben. Sinds Rafsanjani niet werd toegelaten als kandidaat kampte de oppositie met het gebrek aan een goed alternatief. De Iraanse verkiezingen speelden net als vier jaar geleden tussen conservatief en progressief, maar zonder reële vrije keuze.

Ondertussen maken de inwoners van Shiraz er het beste van. Nirvana hangt nog steeds aan de muur; binnenshuis wel te verstaan. Buitenshuis hangt het portret van Khamenei hoog op elk publiek gebouw. Iran blijft het land met twee enorm verschillende gezichten. En zo lang de woestijn Shiraz van Mashhad zal scheiden zal dat ook nog wel even zo blijven.