Op zoek naar authentiek Istanboel

Nu de lente aanbreekt en de zomer snel nadert is ook het reisseizoen weer van start gegaan. In een populaire bestemming als Istanboel is dat goed te merken. Dagelijks stromen er busladingen vol toeristen over het plein tussen de Hagia Sophia en de Blauwe Moskee. Je hoort Engels, Frans, Spaans of Duits wanneer je de Galatabrug oversteekt of wanneer je je vergaapt aan de vele juwelen, tapijten en zoetigheden in de Grand Bazaar. Wanneer je je oor goed te luisteren legt, pik je hier en daar zelfs een woordje Nederlands op. Het voelt vertrouwd, de toeristische sfeer van een populaire stad.

In de rubriek Onderweg schrijven Bart Crezee en Laura van der Reijden over hun ervaringen. Laura van der Reijden trekt van noord naar zuid van Cairo naar Kaapstad door Afrika. En Bart Crezee trekt liftend van west naar oost langs de oude zijde route van Istanboel naar Beijing. 

Maar is dit het ware Istanboel? Is het de wirwar van al die toeristen van over de hele wereld dat Istanboel tot zo'n cosmopolitische metropool maakt? Die drommen toeristen bij de Hagia Sofia verschillen niet van die tijdens een middagje Louvre in Parijs, of die van een dagje tulpen kijken in de Keukenhof. Nee, wie Istanboel wil ontdekken moet weg uit de mooi aangeveegde straten van Sultanahmet, de toeristische trekpleister die fier pronkt op de UNESCO werelderfgoedlijst. Op slechts een paar minuten loopafstand van deze populaire wijk ligt namelijk een heel ander Istanboel.

Kumkapi heeft geen UNESCO status en komt op de meeste reisschema's niet voor. Maar misschien is dit wel het werkelijke Istanboel. Wanneer je je rug naar de minaretten van de Blauwe Moskee keert en richting het water van de Zee van Marmara loopt, kom je langs de vele hotels en pensions, de westerse restaurants en oosterse tapijthandels. Maar al gauw nemen deze in aantal af, de toeristen verdwijnen uit het zicht en een heel ander Istanboel komt tot leven. Hier vind je wegkruimelende huizen langs smalle steegjes. Kleine winkels sieren de begane grond, terwijl hoog boven de straat de was wappert als vlaggen in de wind. Kinderen rennen vol energie de getrapte steegjes op en af, terwijl oude mannen – scheefhangend tweedjasje om de schouders, sigaret in de mond – met moeite omhoog strompelen.

Op de traptreden langs de weg zijn jonge mannen bezig met het lassen, zagen of anderszins bewerken van allerlei materialen. Er is overal bedrijvigheid en toch hangt er een sfeer van rust. Hier en daar vind je een toeristisch gezicht of een hotel in het straatbeeld. Het gewone Turkse leven gaat hier zijn gang. Naast de ontelbare kebabzaakjes en andere eetgelegenheden zitten overal kleine werkplaatsen, kleding- en schoenenwinkels of groente- en fruitstalletjes. Onderbroken door halve ruïnes en ruime theehuizen waar de mannen een krantje lezen of kaart spelen, geeft de wijk een armoedige, maar tegelijkertijd energieke sfeer. Dit lijkt het echte Istanboel te zijn.

Kumkapi lijkt ook het cosmopolitische van deze metropool te reflecteren. Je vindt hier mensen uit alle windstreken, aangezien dit een van dé migrantenwijken van de stad is. Istanboel fungeert, zoals altijd in haar geschiedenis, als de poort tussen oost en west, het opstapje naar Europa. Vanuit Afrika en het Midden-Oosten komen vele migranten hier aan, in de hoop zo snel mogelijk verder te kunnen reizen naar Europa. Velen van hen stranden hier, omdat ze bij de grens met Griekenland zijn tegengehouden, of omdat ze simpelweg het geld niet hebben om de doorreis te betalen. Hopende ooit voldoende te sparen, zoeken ze werk op straat. De man die vanachter zijn stalletje brood verkoopt, of die ander met de groentekar – het is goed mogelijk dat ook zij hier gestrand zijn. Anderen werken als sjouwer en lopen de heuvelachtige steegjes op en af.

Naast deze immigranten kent Kumkapi ook een grote Armeense gemeenschap. De Armeense Patriarch van Istanboel heeft zijn zetel hier. In het kantoor van de kerk hangt verassend genoeg naast verschillende iconen ook een groot portret van Kemal Atatürk. De vader van de Turkse natie wordt ook hier geëerd; de Turkse natie die – op zijn zachts gezegd – een turbulente geschiedenis heeft met haar Armeense minderheid. Die geschiedenis lijkt in het hedendaagse Istanboel nog steeds door te werken. De Armenen zijn hier in groten getale, maar hun kerken vertonen naast een Turkse vlag vooral toch ook veel prikkeldraad en beveiligingscamera's.

Kumkapi lijkt dus het echte Istanboel te reflecteren. Oud, cosmopolitisch, en bedrijvig. In het hart van de wijk, zie je plotseling een heel ander straatbeeld. Hier versiert een grote, verlichte fontein een rond plein waaraan verschillende restaurants liggen. Ook toeristen hebben deze buurt ontdekt en komen hier voor een stukje authentiek Istanboel. Maar wat is authentiek? Is het nog wel authentiek om onder het genot van ‘oosterse’ muziek uit luidsprekers te genieten van luxe voedsel in een arme Istanboelse wijk? Wie werkelijk het echte Istanboel wil ontdekken moet toch vooral kebab eten in de afgelegen zijstraatjes en thee drinken met de mannen in het theehuis.

De vraag is hoe lang dat laatste nog kan in Kumkapi. In een wijk die uit elkaar lijkt te vallen van achterstallig onderhoud en zo dicht bij een toeristische toplocatie ligt, is het lucratief om dure hotels en restaurants neer te zetten. Laten we vooral hopen dat de werkelijke aard van Kumkapi onderkend wordt, zodat dit stukje waardevol Istanboel behouden kan blijven voor de toekomst.