Trauma’s verwerken op de speelplaats in Japan (5)

Een kleine basisschool op een prachtige locatie 300 meter van de kust. Aan de ene kant van de school zagen de kinderen bossen en bergen. En vanuit hun klaslokaal keken ze uit over de oceaan. Maar het rustige leven van de kinderen stond op zijn kop toen op 11 maart 2012 in Japan één van de heftigste aardbevingen sinds tijden plaatsvond met een allesverwoestende tsunami.

Directeur Asokawa van de Tokura basisschool vertelt: "Wat die kinderen hebben gevoeld aan angst, kun je alleen begrijpen als je erbij bent geweest. Maar de kinderen raakten niet in paniek. Natuurlijk huilden ze, maar ze bleven kalm. Er waren zelfs kinderen die zorgden voor andere kinderen die huilden."

"Op de school zijn we voorbereid op rampen. We hebben draaiboeken en handleidingen voor noodsituaties. Maar we hebben geleerd na deze ramp dat handleidingen niet het belangrijkst zijn. Het belangrijkst is dat je mensen hebt op wie je kunt vertrouwen en die elkaar helpen. Dat is echt het allerbelangrijkst bij zo'n ramp."

De directeur liep met zijn leerlingen naar een hoger gelegen plek, terwijl achter hen de golven het schoolgebouw opslokte. De nacht die daarop volgde begon het te sneeuwen en was het ijzig koud. Pas de volgende morgen leek het weer veilig en liepen ze naar het evacuatiecentrum wat inmiddels was opgezet. "Bij het evacuatiecentrum gedroegen de kinderen zich ongelooflijk moedig. Ze zagen hun vaders en moeders weer die erg bedroefd waren. Daarom dachten de kinderen dat ze zichzelf erg onder controle moesten houden om zo hun ouders niet te ontmoedigen. Maar na een week begonnen de kinderen toch tekenen van stress te vertonen door de onderdrukte emoties. Sommige kinderen huilden de hele nacht en veel kinderen kregen koorts als tegenreactie", aldus Asokawa.

Zes dagen na de ramp besloten ouders en leraren in goed overleg dat de kinderen weer een vorm van onderwijs moesten krijgen. Maar ze wisten niet waar te beginnen, want de meeste mensen waren dakloos, uitgeput en verontrust. Inmiddels hadden ze de medewerkers van World Vision leren kennen in het evacuatiecentrum en ze vertrouwden hen hun problemen toe. Ze leerden elkaar goed kennen en het was dan ook een logisch gevolg om zogenaamde ‘kindvriendelijke speelplaatsen’ op te zetten.

Een kindvriendelijke speelplaats is een plek waar kinderen veilig zijn en zich weer kind kunnen voelen. Afhankelijk van de ramp worden er tenten opgezet of noodlokalen. Deze ruimtes worden vrolijk ingericht met speelgoed, vrolijke posters en lesmateriaal. De bedoeling van de kindvriendelijke speelplaatsen is dat kinderen weer een gewoon ritme krijgen wat ze gewend zijn. Er is ruimte om te spelen en om te leren en heel belangrijk is dat het een ruimte is waar kinderen zich veilig voelen om te beginnen met het verwerken van de ramp die ze zojuist hebben meegemaakt. Dit gebeurt door middel van gesprekstechnieken met door World Vision opgeleide mensen en door de traumatische gebeurtenissen uit te beelden met toneelstukjes, muziek en tekeningen. World Vision heeft hier ruime ervaring mee en is expert op dit gebied.

"In eerste instantie voorzag World Vision ons van schoolmaterialen en apparatuur om ons schooljaar opnieuw op te starten. Toen vertelden ze ook van het idee van de kindvriendelijke speelplaatsen. Ik was niet meteen overtuigd of World Vision echt kon zorgen voor kinderen die al getraumatiseerd waren de door de ramp. Dus leek het ons een goed idee om een proefsessie te organiseren. Zo konden wij zien hoe World Vision te werk ging en konden we kijken hoe de kinderen erop reageerden", herinnert Asokawa zich.

Dus organiseerde World Vision in de bibliotheek van het evacuatiecentrum kleine groepsessies met zo'n 20 kinderen. Tijdens de sessies luisteren de medewerkers van World Vision naar de ideeën en opmerkingen van de kinderen. Ze vroegen de kinderen deel te nemen aan de planning van de kindvriendelijke speelplaats. "Toen ik deze eerste sessies zag, wist ik dat ik World Vision kon vertrouwen en de zorg voor mijn leerlingen over kon dragen", vertelt Asokawa.

"Op de kindvriendelijke speelplaats konden de kinderen voor het eerst weer met elkaar spelen en samenwerken, in plaats van met hun ouders en leerkrachten te praten. In eerste instantie was dit een moeilijk iets voor de kinderen, want ze hadden zoveel mensen uit hun buurt verloren. Ze waren al het vertrouwen kwijt. Iemand kon blijkbaar zomaar verdwijnen uit je leven. Op de kindvriendelijke speelplaats kregen de kinderen alle ruimte, ze werden geaccepteerd en er werd naar ze geluisterd. De kinderen konden zichzelf zijn, en waren vrij om te delen wat ze kwijt wilden over zichzelf. Door de kindvriendelijke speelplaats konden ze de dag weer aan, dankzij de ondersteuning en zorg. Wij zijn zeer dankbaar voor alle steun die we hebben ontvangen", zegt de heer Asokawa.

Op de herbouwde school hangt een grote banier waarop met grote letters 'Dank je wel' staat. De kleurrijke banier is gemaakt door de kinderen. Uiteindelijk heeft World Vision 7 kindvriendelijke speelplaatsen opgezet in de weken na de aardbeving en tsunami in Japan. Gemiddeld kwamen er tussen de twintig en de zeventig kinderen naar een kindvriendelijke speelplaats. De speelplaats is dagelijks geopend en soms ook op zaterdag. Er zijn dan allerlei activiteiten, maar de focus ligt op plezier en spelen. Ook worden de kinderen geholpen met het maken van huiswerk. Een belangrijk onderdeel is om op een goede manier het trauma na zo'n ramp te verwerken. Daarvoor heeft World Vision professioneel personeel dat de begeleiding doet.

In het begin waren deze ruimtes de enige plekken voor kinderen om bij elkaar te komen en mee te doen met de formele en informele activiteiten. Ze kregen weer de kans om kind te zijn. Nu de scholen weer terug in gebruik zijn, worden de kindvriendelijke speelplaatsen gebruikt voor naschoolse activiteiten en als opvang tijdens de vakanties. Ouders en verzorgers hebben het als heel fijn ervaren. De wetenschap dat de kinderen in een veilige omgeving waren, gaf de ouders rust. En zo kregen ze zelf ook weer de kans om hun dagelijkse leven op te pakken en te werken aan het herstellen van hun omgeving.