WK 2018: ramp of zege?

Nederland is van plan om het WK voetbal in 2018 of 2020 naar ons land te halen. Dit zou de saamhorigheid in tijden van onzekerheid en maatschappelijke splitsing ten goede komen, maar ook financiële nadelen met zich meebrengen. In gemeenteraden, in de Tweede Kamer, maar ook op straat wordt betwijfeld of het binnenhalen van een WK het land wel ten goede komt.

Nederland heeft het afgelopen WK nog vers op het netvlies staan. Niet in de laatste plaats om de behaalde finaleplaats van Oranje, maar ook om het volksfeest dat het grootste toernooi ter wereld heeft veroorzaakt. Het nuchtere Nederland veranderde een maand lang in een gigantisch oranje buurtfeest. Huizen, pleinen, winkelstraten, supermarktacties, gesprekken op verjaardagen: alles stond in het teken van het Nederlands elftal. Ook de Nederlanders die Zuid-Afrika hebben bezocht, spreken van een geweldige ervaring.

Begin september was het binnenhalen van het wereldkampioenschap voetbal in veel speelsteden een punt van discussie. Terwijl burgemeesters en wethouders enthousiast zijn, stellen veel gemeenteraadsleden kritische vragen. Zo zegt Jan Paternotte, Amsterdams gemeenteraadslid, in het NOS journaal van 7 september 2010 dat hij het geweldig vindt dat het WK misschien naar Nederland komt, maar dat er totaal geen afspraken zijn gemaakt over de kosten. De stadions in speelsteden moeten WK klaar worden gemaakt en de verbouwing van de Arena alleen al zal 80 miljoen euro gaan kosten.

In Rotterdam zou er zelfs een hele nieuwe Kuip worden gebouwd. Kosten van de nieuwe Kuip aan de Maas: 600 miljoen euro. Richard Moti, een Rotterdams gemeenteraadslid, stelt in hetzelfde journaal dat de gemeenten niets gaan verdienen aan het WK. Het Rijk zal er de vruchten van plukken en zal in zijn optiek dus ook voor de kosten op moeten draaien. Minister Klink beantwoordt de kritiek met een simpel antwoord: “Pas als het WK is binnengehaald, zal er over geld worden gepraat.” (NOS Journaal, 7 september 2010) Dit is voor veel gemeenteraadsleden te laat. Zij moeten een week na de beslissing, op 2 december 2010, instemmen met het plan of niet.

Terwijl de lokale politici bang zijn dat alleen het Rijk baat heeft bij het WK, is de Tweede Kamer daar nog niet zo zeker van. Ook zij, als vertegenwoordigers van de landelijke politiek, maken zich zorgen. Zij zitten met vragen die nog niet zijn beantwoord. De kritiek is samen te vatten in twee thema’s: de rol van de FIFA en de kostenpot in tijden van bezuiniging.

HollandBelgium Bid

Het HollandBelgium Bid heeft de leiding over het plan om het WK naar Nederland te halen. De organisatie bestaat uit vooraanstaande personen uit de voetbalwereld. Oud international Ruud Gullit is president van het Bid en wil koste wat kost het WK binnenhalen: “Ik ben na het WK op vakantie geweest in Zuid-Afrika. Daar hebben ze voor drie miljard geïnvesteerd in het WK. Omzet van de eindronde bedraagt ruim 9 miljard. Daarnaast wil iedereen daar nu op vakantie. Tel uit je winst”, zei hij in de Metro op 13 augustus 2010. Legende Johan Cruijff was tijdens het bezoek niet aanwezig, maar schijnt in december 2010 ingezet te worden om met de delegatie mee te gaan.

Het Bidboek weegt 2300 gram en is in mei 2010 gepresenteerd. Van maandag 9 augustus tot en met donderdag 12 augustus bezocht een FIFA delegatie Belgische en Nederlandse speelsteden. Tijdens dit bezoek rapporteerden zij de mogelijkheden aan de hand van het boek. De delegatie was afkomstig uit onder andere Chili, Duitsland en Afrika. Daar zijn de faciliteiten -stadions en trainingsvelden – van mindere kwaliteit dan in Nederland, waardoor het HollandBelgium Bid denkt een goede kans te maken. Concurrenten van Nederland en België zijn Spanje/Portugal, Engeland, Rusland, Australië en de Verenigde Staten. Op donderdag 12 augustus heeft de delegatie, net voor vertrek uit Nederland, een korte verklaring voorgelezen en die zag er positief uit.

De FIFA stelt eisen

Er is veel commotie over de rol van de Wereldvoetbalbond FIFA. Deze rol variërt van verandering van wetten, verbod op reclame rondom stadions en geen belastingafdracht tot afgesloten rijbanen. Onderzoekers Michiel de Nooij en Arnold Heertje laten hun licht schijnen op de kritiek. Volgens hen gaan vooral de investeringen in de stadions pijn doen. De Nooij schreef in de Metro van 11 augustus 2010: “Op het uitbreiden en bouwen van nieuwe stadions lijden we 420 miljoen euro verlies, de beveiliging zal tussen de 200 en 300 miljoen kosten.”

Euro 2000 bracht deze last niet met zich mee, omdat er minder van de organisatie werd gevraagd. Heertje zegt in hetzelfde artikel: “Bij een EK kun je volstaan met stadions die ruimte bieden aan 30.000 fans, bij een WK kan dit niet. Dat de beveiligingskosten stijgen komt verder, doordat er meer duels worden gespeeld en vanwege de toegenomen terroristische dreiging sinds 2001.”

Volgens de onderzoekers loopt Nederland 300 miljoen euro mis door de belastingvrijstelling van de FIFA. De bond wil geen BTW betalen over tickets of hotels. Econoom Heertje vindt het 'idioot' dat je de wet aanpast voor een paar 'bobo’s'. Hij wordt hierin gesteund door de politiek, waaronder de Partij van de Arbeid. Hoewel de partij positief staat tegenover het binnenhalen van het WK, stelt zij in een blog dat ”bescherming van merkrechten in principe niet slecht is, omdat hoofdsponsors altijd een bepaalde mate van bescherming eisen. Maar dat wil niet zeggen dat daarvoor wetten en regels veranderd moeten worden. Nederland heeft een prima privaatrechtelijk stelsel. Het is niet nodig om bij wijze van knieval allerlei nieuwe regels te gaan schrijven” (pvda.nl, 16 juli 2010).

De Nooij en Heertje vinden dat, ondanks de te verwachten kosten, het niet verkeerd voor Nederland zou zijn om het WK binnen te halen. Geld mag volgens hen niet de enige drijfveer zijn. De Nooij in de Metro: “De lol en saamhorigheid die dit WK ons kan brengen is niet in geld uit te drukken. Vergelijk het met het geven van een feestje. Daar heb je een bedrag voor over, of niet. Dat is de keuze. Voor Zuid-Afrika is het heel goed geweest dat dit land wereldwijd positief in het nieuws heeft gestaan. Dat kan voor ons eveneens zo zijn. Ook dit soort zaken moet je meewegen.”

Een artikel in dagblad De Pers van 13 augustus 2010 gaat verder en dicht de FIFA maffiose praktijken toe. De krant beweert dat er tijdens een WK miljarden worden verdiend, maar dat dit geld wordt weggesluisd via lijntjes in Zwitserland. Zo zou de FIFA 3,2 miljard dollar hebben omgezet tijdens het laatste WK, waar ruim een miljard werd besteed aan premies. De andere 2 miljard is voor de ‘non-profit organisatie’ die FIFA beweert te zijn. Het geld zou ten goede komen aan de ontwikkeling van voetbal in andere landen, maar dat is niet te bewijzen, omdat de FIFA niet in de boeken laat kijken. Daarnaast is er volgens De Pers sprake van vriendjespolitiek. Het mediabedrijf Infront kocht de mediarechten voor de WK’s van 2002 en 2006 van de FIFA. De voorzitter van Infront is een neef van FIFA-voorzitter Sepp Blatter, Philippe Blatter.

Geen gekke dingen

Harry Been, secretaris-generaal van de KNVB en voorzitter van het HollandBelgium Bid, was eerder verantwoordelijk voor de organisatie van EURO 2000. Hij is niet blij met de kritiek die via de media wordt verspreid en beweert dat de toezeggingen aan de FIFA niet zover gaan als men denkt. “Het Bidboek kan door iedereen ingezien worden, maar niemand neemt die moeite. Wel heeft iedereen een mening en mensen geloven de krant”, zei hij in EénVandaag op 12 augustus 2010. Zo is het afsluiten van een rijbaan voor de FIFA delegatie volgens Been een fabel.

Dat de FIFA geen BTW betaalt, is volgens Been ook geen schande. Hij legt uit dat de FIFA een groot deel van de (voetbal)wereld moet onderhouden. “De FIFA leeft van de wereldkampioenschappen en maakt absoluut geen winst. Van dat geld legt de FIFA bijvoorbeeld velden aan of organiseert het toernooien in landen waar bonden dat niet kunnen betalen. In Zwitserland betalen ze gewoon belasting, jij betaalt toch ook geen twee keer belasting?”

Been weet in EénVandaag het beeld nog mooier te schetsen en zegt dat het binnenhalen van een WK voor positieve cijfers gaat zorgen. En dan is de nieuwbouw van stadions en de kostenpost van de beveiliging meegerekend. “Eén miljard van de bezuinigingen heb je dan al terugverdiend. Feyenoord moet toch al een nieuw stadion, Heerenveen ook. Misschien iets kleiner. Een WK versnelt dit alleen maar.” De enige winnaar tijdens een WK is volgens Bid voorzitter Ruud Gullit de fiscus. “Dit was in 2000 ook al zo. En vraag het maar aan de Duitsers. De Duitse fiscus heeft tijdens het WK van 2006 maar liefst 1,2 miljard euro aan belasting geïnd”, liet Gullit weten.

Been legt in diverse media uit dat het WK binnenhalen goed is voor het Nederlandse en Belgische voetbal, maar dat het toernooi niet alleen voor voetballiefhebbers is. Hij vindt dat een land, ondanks en misschien wel juist in tijden van bezuinigingen, ambitie moeten blijven tonen. En hoe kan dat beter dan door een project binnenhalen dat voor verbinding zorgt. “We doen geen gekke dingen, we halen alleen een WK binnen.”

Verstandige keuze

Wat de twee kampen ook beweren, feit blijft dat er nog te veel onduidelijk is om een eerlijke keuze te maken over de komst van het WK naar Nederland. Twee uitgevoerde onderzoeken betreffende de financiën spreken elkaar tegen. Volgens het SEO Economisch Onderzoek (2010) zal het WK ons land in het gunstigste geval meer dan 300 miljoen opleveren, terwijl het 476 miljoen euro zal gaan kosten. Dit komt er op neer dat de Nederlander 9 euro meer belasting moet betalen per peroon. In het meest ongunstige geval kost het WK Nederland ruim een miljard. Het tweede onderzoek (Sterken, 2010) biedt een winstgevend perspectief: het WK zal Nederland tussen de 230 miljoen en 1,2 miljard euro opleveren. Dit zou een extra belastingbijdrage van 64 euro per persoon betekenen.

De rol van de FIFA moet, voor het kostenplaatje bekend wordt, duidelijk worden uitgezocht om de toenemende kritiek naar het land der fabelen te sturen. Als de kritiek op waarheid gebaseerd is, moet de Nederlandse overheid zich goed achter de oren krabben. 'Wat is een verstandige keuze?' Zorgen voor een groot volksfeest en een goed imago in de wereld, of voorzichtig zijn in tijden van bezuiniging? Uiteraard beslist Nederland niet alleen over het houden van het WK in ons land: op 2 december van dit jaar zullen de 24 leden van het uitvoerend comité van de FIFA kiezen waar het WK van 2018 (en dat van 2022) gehouden wordt. En het kan heel goed zijn dat ons land niet eens wordt gekozen.