Les op zondag is voor sommige kinderen heel gewoon

Elke zondagochtend verzamelen op negen plaatsen in Nederland honderden kinderen om naar school te gaan. Niet om te leren rekenen en schrijven, maar om les te krijgen van chirurgen, juristen, filosofen, sterrenkundigen, kunstenaars en journalisten. Deze professionals geven in één of meerdere lessen een kijkje in hun eigen keuken.  

De leerlingen blijven lang niet altijd in de schoolbanken zitten: ze spelen rechtszaken na, leren een moord oplossen in het Nederlands Forensisch Instituut en krijgen les van bewakers in een Huis van Bewaring, bijvoorbeeld in het Pieter Baan Centrum. Het gaat op deze zondagslessen dus niet om leren schrijven en rekenen, het gaat niet om het leren uit schoolboeken. De bijscholing is bedoeld om de kinderen, die allemaal komen uit sociaal-economische achtergestelde wijken, hun talenten te laten ontdekken. Zo krijgen ze meer zelfvertrouwen en ontmoeten ze mensen uit verschillende lagen van de samenleving; een goede basis om de toekomst tegemoet te treden. 

De IMC Weekendscholen zorgen via deze lessen voor aanvullend onderwijs voor kinderen van tien tot veertien à vijftien jaar. Via basisscholen in de omgeving van een weekendschool kunnen de kinderen zich aanmelden. De weekendscholen investeren niet alleen in de kinderen, maar ook in de ouders. Laatstgenoemden worden regelmatig uitgenodigd voor tentoonstellingen en workshops van hun kinderen. Bovendien wordt elk huishouden van een leerling minstens één keer bezocht door een medewerker. 

In 1998 is de eerste weekendschool opgericht in Amsterdam Zuidoost door psycholoog Heleen Terwijn. Zij kwam er na onderzoek achter dat scholieren in het basisonderwijs niet bezig zijn met toekomstverwachtingen. Toch wordt er van hen wel verwacht dat ze op twaalfjarige leeftijd een eerste keuze maken voor een opleidingsrichting na de basisschool. Om hun toekomstperspectieven te verbreden, en de scholieren bewust te maken van hun mogelijkheden, introduceerde Terwijn de weekendschool. Daar hanteert zij een praktische opzet, waarbij onderwijs, onderzoek en een vervolgtraject wordt gecombineerd. 

Inmiddels bestaat de weekendschool al op negen plaatsen in Nederland. In Amsterdam zijn in totaal drie vestigingen. De overige zijn te vinden in Rotterdam, Den Haag en Utrecht – en ook buiten de Randstad, in Tilburg, Groningen en Nijmegen. Elke vestiging heeft ruimte voor drie jaargangen, voor rond de negentig leerlingen. Nijmegen heeft met in totaal 69 leerlingen iets kleinere klassen. Opvallend is de drukte in Tilburg als uitschieter met 102 kinderen. 

De financiering van de weekendscholen wordt geregeld via fondsen en via sponsoring door bedrijven. Elke vestiging heeft dat op haar eigen manier geregeld. De eerste weekendschool in Amsterdam Zuidoost werd opgericht met financiële hulp van IMC Financial Markets and Asset Management. Daar komt ook de naam IMC Weekendschool vandaan. Sponsors van andere weekendscholen zijn onder andere de Nationale Postcode Loterij, Essent, VSBfonds, IBM, Delta Lloyd en de Rabobank en bedrijven uit het MKB. Terwijn heeft bewust niet de overheid benaderd voor subsidies. Volgens haar is het voordeel daarvan dat het de onafhankelijkheid en bewegingsruimte van het project vergroot en er zijn weinig administratieve lasten. Daar staat tegenover dat de scholen alleen in kleinschalige vorm kunnen worden opgezet.

Meer aandacht voor leerlingen

De IMC Weekendschool is niet de enige organisatie die aandacht besteed aan het bijscholen van kinderen en jongeren. Het Arnhems adviesbureau OverLeren ontwikkelt lesmethoden, zoals Rolmodel in de klas. VMBO-leerlingen mogen daarbij uit een selectie een rolmodel kiezen – iemand uit de reclamewereld, het bankwezen of een ondernemer – die tijdens de reguliere lessen een gastles komt verzorgen. Op 15 april jongstleden ontstond een ander initiatief, School ‘s cool, 12 1/2 jaar. School ‘s cool is een organisatie die op initiatief van een docent een mentor kan leveren aan brugklassers. Eén keer per week gaat een vrijwillige thuismentor langs bij een brugklasser, om hem of haar te helpen bij het wennen aan de nieuwe schoolomgeving met nieuwe klasgenoten, meerdere docenten en een heel andere lesopzet. 

Deze projecten verschillen op een aantal punten met de weekendschool. Rolmodel in de klas en School ‘s cool richten zich niet per se op kinderen in achterstandswijken. Het rolmodel-project is daarnaast niet op wekelijkse basis en School ‘s cool gaat in eerste instantie niet om het exploreren van ambities, maar om begeleiding bij het reguliere onderwijs. IMC Weekendschool lijkt een uitgebreidere en gereguleerde variant van Rolmodel in de klas. De Weekendschool rondt het uitgebreide traject af met een diploma. Na tweeëneenhalf jaar onderwijs ontvangt elke leerling een bewijs van de school. Dit diploma is niet erkend door het ministerie van OCW, maar IMC Weekendschool prijst het aan als ‘een bewijs van doorzettingsvermogen én een toegangsbewijs voor het follow-uptraject vanaf de school’. Dit follow-uptraject begeleidt de oud-weekendscholieren bij het wennen aan de gewone middelbare school. Zij leren huiswerk maken, een stageplek vinden, krijgen hulp om bijles te regelen of een beroep te kiezen; het follow-uptraject verliest de weekendscholieren niet uit het oog. 

Het concept van de weekendschool past in het huidige westerse tendens dat de keuze voor een carrière ‘Alles is mogelijk, als je maar wil’ moet passen bij de eigen persoonlijkheid. In het reguliere onderwijs gaat het om werken aan feitenkennis, en wordt de ‘Zoektocht naar jezelf’ niet speciaal belicht. Zeker in scholen in sociaal-economische achterstandswijken komen leerlingen minder snel in aanraking met een dergelijke zoektocht. En niet alleen via school, ook in de huiselijke omgeving komen de kinderen minder snel in aanraking met wijd-uiteenlopende carrièremogelijkheden. Voor hen is het van belang dat die mogelijkheden dichterbij worden gehaald, en aan te raken zijn. De weekendschool brengt beroepen als chirurg, kok, kunstenaar of advocaat vlakbij. Daar komen ze in aanraking met mensen die  enthousiast zijn over hun vak. Dit kan hen helpen om op jonge leeftijd bewust te worden van het nut van weloverwogen een opleiding kiezen. Bovendien leren ze de mogelijkheden kennen van de Nederlandse samenleving, en kunnen ze zich daarmee meer verbonden voelen. 

Het effect gaat nog verder dan de beeld- en identiteitsvorming van kinderen. Doordat de weekendscholen ook de ouders zoveel mogelijk bij het zondagsonderwijs Betrekken kan de relatie tussen ouder en kind intensiever worden. Niet alleen de kinderen gaan op ontdekkingsreis, ook op de ouders kan de investering van de weekendschool een positief effect hebben. 

Het advies van de Onderwijsraad om driejarigen al op te nemen in het basisschoolonderwijs, laat een duidelijke focus zien op het belang van de taal- en rekenkennis van leerlingen. Daarmee wordt alleen voorbij gegaan aan het idee dat school meer is dan alleen kennis vergaren. Volgens het concept van de weekendschool moeten basisscholen niet alleen kinderen klaarstomen voor middelbare opleidingen, maar ook enthousiasme voor de latere opleidingsmogelijkheden aanwakkeren. Het succes van de IMC Weekendscholen laat zien dat ook de kinderen zelf graag bezig zijn met het ontdekken van hun eigen mogelijkheden.