Rotterdamse wijk Bloemhof oefent met rampscenario's

Bij een black-out, overstroming of aanslag kan je zomaar drie dagen in de kou en het donker zitten, amper in contact met de buitenwereld. Volgens de overheid moeten mensen zich daarom 72 uur zelf kunnen redden bij een ramp. In de wijk Bloemhof werd hiermee geoefend. “Ik dacht ‘wow, dat kan er allemaal gebeuren’. We werden echt met de neus op de feiten gedrukt.”

Op een doordeweekse avond in april 2025 stapt een ongewone delegatie het ‘Huis van de Wijk Irene’ binnen, een welzijnsorganisatie in de wijk Bloemhof. De delegatie bestaat uit een twintigtal personen, werkzaam in alle hoeken van de samenleving. Managers van commerciële bedrijven als zakelijk dienstverlener Deloitte en multinational Ahold, maar ook van het Nederlandse Rode Kruis, een plukje Rotterdamse ambtenaren en leidinggevenden uit de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Zelfs burgemeester Carola Schouten schuift aan. Samen met vijftig betrokken buurtbewoners doen ze een informeel experiment: wat als de stroom 72 uur uitvalt? 

Small Stream Media onderzocht die vraag in een crossborder onderzoek dat worst case scenario’s en overstromingen in acht Europese landen in kaart brengt en laat zien hoe Europa reageert op een van de meest urgente en complexe gevolgen van de klimaatverandering. Dit artikel verscheen ook bij VersBeton in Rotterdam. 

Wat blijkt? Het is te hopen dat weerbaarheid en zelfredzaamheid ook bij gemeenteraadsleden een hot topic worden, want er moet nog heel wat gesleuteld worden aan worst-case scenario’s op wijkniveau.

Sinds de geopolitieke verhoudingen in de wereld zijn gaan schuiven, waarschuwt de overheid voor noodscenario’s en dringt aan op zelfredzaamheid voor minimaal 72 uur. De overheidscampagne ‘Denk Vooruit’ moet daarbij helpen, inmiddels is het informatieboekje Bereid je voor op een noodsituatie bij iedereen in Nederland op de deurmat gevallen. 

En dat is niet overbodig, uit onderzoek blijkt dat slechts een deel van de Nederlanders is voorbereid op noodsituaties. 31% heeft een noodpakket in huis, 18% een noodplan en 17% heeft afspraken gemaakt met familie over waar ze elkaar ontmoeten als ze elkaar een paar dagen niet kunnen bereiken. Uit deze cijfers en andere onderzoeken blijkt dat een deel van de Nederlanders helemaal niet is voorbereid.

Bloemhof
Vroeger had de wijk Bloemhof in Rotterdam-Zuid de bijnaam Tuindorp, vanwege zijn charmante portiekwoningen met tuintjes en kleine straatjes met laagbouw. Het is een dichtbevolkte wijk met 14.000 inwoners en oogt nog steeds gemoedelijk en opgeruimd, maar staat inmiddels vooral bekend als een wijk met uitdagingen, waar bewoners te maken hebben met armoede, werkloosheid, schuldenproblematiek en psychische problemen, zo blijkt uit het wijkprofiel. 

Ook is er sprake van een groot gevoel van onveiligheid. Wijkmanager Harry Kraaijeveld vertelt dat in 2021 protesten tegen het coronabeleid uit de hand liepen. Het leidde in het aangrenzende Hillesluis tot rellen met plunderingen en vandalisme. “Dat heeft het gevoel van veiligheid in de wijk niet geholpen.”

Toch was het een bewuste keuze om de crisisvoorbereidingspilot in Bloemhof te organiseren, zegt Suzanne den Dulk, programmamanager Weerbare samenleving tegen hybride dreigingen bij de gemeente Rotterdam. “Tijdens de avond werden alle aanwezigen over zes tafels verdeeld, een mix van bewoners en personen uit het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en de gemeente. Voor iedereen was deze crisisvoorbereidingsavond een experiment. Wij waren benieuwd naar de uitkomsten, want oefenen op rampscenario’s met burgers is nog heel nieuw voor ons, dat hebben we nooit eerder gedaan.”

Wijkmanager Kraaijeveld en oud-stadsmarinier Nienke Riemersma (inmiddels werkzaam als programmadirecteur Weerbaarheid bij de gemeente) stelden een lijst samen met bewoners die actief betrokken zijn in de buurt en benaderden hen. De schooldirecteur, de wijkraad, welzijnswerkers, de moskee en de kerk werden gevraagd. “Niemand had gedacht dat de opkomst 100% zou zijn. De avond was informeel, laagdrempelig en tot in de puntjes georganiseerd”, vertelt Den Dulk.

Met behulp van foto’s en filmpjes uit de buurt werden de gevolgen van een stroomstoring nagebootst. Er werden beelden getoond van briefjes op deuren met de teksten als: ‘Wegens stroomuitval gesloten’ en ‘Pinnen niet mogelijk’. Er waren radiofragmenten nagemaakt van de officiële rampenzender Radio Rijnmond. Tijdens een crisis zendt Rijnmond belangrijke informatie uit op de frequentie 93.4 FM. “Betrouwbare informatie is cruciaal tijdens een ramp, je wilt desinformatie voorkomen”, vertelt Sjoerd van der Smissen, partner bij Deloitte, die de avond mede organiseerde.

“Betrouwbare informatie is cruciaal tijdens een ramp, je wilt desinformatie voorkomen”

Directeur Nationale Crisisbeheersing bij het Ministerie van Justitie & Veiligheid Marco Zannoni schetst het domino-effect dat ontstaat als de stroom 72 uur uitvalt: na twee uur doen telefoons het al niet meer. Daarna volgen riolering, drinkwater, pinautomaten, tankstations. 

Volgens Zannoni kunnen wij ons niet eens voorstellen in wat voor samenleving we dan leven. Burgers moeten improviseren en elkaar helpen, omdat de overheid hulp voor de meest kwetsbaren moet organiseren. Volgens bewoner Petra Franken, lid van de wijkraad en zelf ook werkzaam in Bloemhof voor het wijkpastoraat, was de crisisvoorbereidingsavond een ‘eyeopener’. “Door die filmpjes dacht ik ‘wow, dat is wat er allemaal kan gebeuren.’ We werden echt met de neus op de feiten gedrukt.” 

Whole of society-gedachte
De overheid vindt dat gemeenten en de veiligheidsregio’s samen verantwoordelijk zijn voor het vergroten van de voorbereiding en weerbaarheid van burgers. Maatschappelijke organisaties als het Rode Kruis en het Leger des Heils moeten bijspringen in de burgerhulpverlening. Ook bedrijven en ondernemers kunnen meedenken over hoe tijdens een ramp al die belangrijke ketens van voedsel, transport en handel, niet stil komen te vallen. Met andere woorden: voor goede weerbaarheid is de hele samenleving nodig. In beleidskringen en het bedrijfsleven wordt dit internationaal de ‘whole of society-gedachte’ genoemd.

Voor inspiratie reisde een kleine delegatie van bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente Rotterdam af naar Finland. Deloitte nam dit initiatief, want volgens partner Van der Smissen is weerbaarheid daar al jaren onderdeel van het gewone leven: “Voor Finse burgers is het de normaalste zaak van de wereld dat je tenminste 72 uur zelfredzaam bent. Daar moeten we in Nederland ook naar toe.” Van der Smissen vindt dat Nederland veel kan leren van de sociale cohesie in de Finse gemeenschappen, er zijn schuilkelders en voorraden eten voor iedereen. “Er wordt regelmatig geoefend met rampscenario’s, juist met burgers. Zo ontstond ook het idee voor een pilot in Bloemhof.”

Programmamanager Weerbare Samenleving Leen van den Ouden [sinds eind 2025 met pensioen, red.], is namens de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond – waar brandweer, meldkamer en ambulance onder vallen – eveneens aanwezig bij deze crisisvoorbereidingsavond in Bloemhof. Hij werkte jarenlang in noodsituaties en benadrukt: “Zorg ervoor dat je zo snel mogelijk weer teruggaat naar een normale situatie en doe geen beloftes die je niet waar kan maken.” 

Volgens Den Dulk is met een concreet rampscenario oefenen heel pragmatisch: je komt vanzelf tegen wat er speelt in een buurt. Dat gebeurde ook in Bloemhof, waar bewoners zelf met het idee kwamen voor een waarschuwingssysteem met gekleurde stickers op de ramen. Rood voor ‘acute hulp’, oranje voor ‘hulp nodig, maar niet acuut’ en groen voor ‘alles gaat goed’. Het idee ontstond om in kaart te brengen welke bewoners afhankelijk zijn van medicijnen of andere zorg. De buurt werd zo veel mogelijk onder de loep genomen: wie staat met wie in contact? “De gemeente vond het belangrijk dat bewoners tijdens de doorleefsessie in een ‘goede film’ terecht zouden komen”, aldus Den Dulk. 

Niet in beeld
Maar in een buurt als Bloemhof zijn de problemen niet van gisteren. Dat is te zien aan de acute funderingsproblemen waar de wijk mee kampt; het blijkt niet makkelijk om alle bewoners te bereiken en de ernst van de situatie duidelijk te maken, ondanks een uitgebreide voorlichtingscampagne van de gemeente en woningcorporatie Woonstad. 

“Zelfredzaamheid staat hier permanent onder druk en het vertrouwen in de overheid is laag”

Wijkmanager Kraaijeveld tempert de verwachtingen van een crisisoefening als in Bloemhof: “Zelfredzaamheid staat hier permanent onder druk en het vertrouwen in de overheid is laag. Een deel van de bewoners is niet goed in beeld bij de gemeente, die leven in hun eigen wereld en krijgen het nieuws via andere kanalen. Tijdens corona leidde dit soms tot desinformatie.” Daarom was wijkraadslid Petra Franken heel blij met het landelijke informatieboekje Bereid je voor op een noodsituatie, want veel van de bewoners die zij spreekt, volgen geen Nederlandse media. “Ik kan er nu makkelijker over beginnen. Bewoners nemen het serieuzer.”

“Vanuit de NCTV [Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, red.] en de overheid ligt er een duidelijke opdracht om burgers voor te bereiden op een langdurige stroomstoring”, vertelt Van den Ouden. Volgens hem is er misschien niet eens een cyberaanval nodig voor een black-out, want het stroomnetwerk is nu al hopeloos overvraagd: overbelasting van het elektriciteitsnet zou ook een grote stroomstoring kunnen veroorzaken. Van den Ouden verwacht daarom dat in de toekomst mogelijk vaker stroom kan uitvallen. Dat zal vooral in drukbevolkte gebieden tot onrust kunnen leiden: “Als er in Rotterdam-centrum ’s avonds om 23.00 uur een stroomstoring is, komen er veel meldingen binnen bij de meldkamer. Bewoners in landelijke gebieden zoals Voorne-Putten of Goeree-Overflakkee zijn wat zelfstandiger omdat voorzieningen daar verder weg zijn.” Volgens Franken is het daarom belangrijk dat bewoners in een wijk als Bloemhof goed geïnformeerd worden en zich nu voorbereiden, dan is de kans op paniek kleiner.

Noodsteunpunten
Rotterdam telt 71 wijken, en Bloemhof is niet de enige met uitdagingen. Naast het feit dat de regio Rotterdam-Rijnmond midden in de overstromingsgevoelige Rijn-Maasdelta ligt en waterveiligheid op meerdere plaatsen speelt, is er de grootste haven van Europa en een luchthaven. Beide plekken zijn volgens experts aantrekkelijke doelwitten voor (cyber)aanvallen. In een regio als Rotterdam-Rijnmond zijn de verschillen groot. 

Vraagstukken als weerbaarheid en zelfredzaamheid vallen niet onder één dienst, loket of afdeling. Voor burgers is dat niet altijd eenvoudig, zegt Den Dulk: “Onderwerpen waren soms opgeknipt. Een stukje bij Directie Veiligheid, een stukje bij de Gebiedsorganisatie en stukje bij Maatschappelijke Ontwikkeling. Maar zo denken bewoners natuurlijk niet. Dat vraagt van ons als gemeente om meer als één te gaan kijken. Daarom zijn we bezig met het opzetten van een concernbreedprogramma Weerbaarheid.”

Ondertussen staan Nederlandse gemeenten voor ingewikkelde financiële keuzes en bezuinigingen, mede door het ‘ravijnjaar’; vanaf 2026 dreigen er enorme tekorten omdat er miljarden worden bezuinigd op het gemeentefonds. “Het ravijnjaar is in Rotterdam al doorgevoerd”, licht gemeenteraadslid Dieke van Groningen (VVD) toe, “maar er is juist op toekomstscenario’s bezuinigd en weerbaarheid leefde tot voor kort nog veel te weinig in de gemeenteraad. Ik vind dat zorgelijk, vooral vanwege de risico’s van cybercrime.” 

Van den Ouden was de laatste jaren verantwoordelijk voor het programma Weerbare Samenleving in de Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond: “Als samenleving zijn we nu vooral ingesteld op ‘flitsrampen’ van korte duur. We moeten weer leren dat hulpdiensten ook tijd nodig hebben om bij je te komen. Ze kunnen niet overal tegelijk zijn. Daarom is die 72 uur zo belangrijk.” 

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) presenteerde daarom in september 2025 de Handreiking Weerbaarheid en Veerkracht op lokaal niveau, gemaakt in samenwerking met de vier grootste gemeenten Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Rotterdam en de veiligheidsregio’s. Daarin staat onder meer hoe regio’s en gemeenten kunnen reageren op langdurige verstoringen. 

Vooralsnog zet de handreiking in op ‘noodsteunpunten’ in wijken waar burgers tijdens een ramp terechtkunnen met (zorg)vragen, maar ook voor medische assistentie, water en stroom. Alle brandweerkazernes in de regio worden hoofdsteunpunten, daar komen nog noodsteunpunten bij; er wordt nu gesproken over één punt op de vijfduizend inwoners. 

Op basis van de 1,8 miljoen inwoners en 668.000 huishoudens in de regio Rotterdam, zijn dat een flink aantal noodpunten. Dat kunnen plekken zijn als een voetbalkantine, café, kerk of buurthuis. Zoals Van den Ouden al aangaf, is de veiligheidsregio nu ingericht op kortdurende rampen: “Daar is een robuust netwerk voor dat 24 uur per dag klaarstaat. Maar het bemensen van noodsteunpunten vraagt om een andere aanpak.” Die moeten dag en nacht bemand zijn, en dat wordt nog een uitdaging. 

Volgens Van den Ouden kampen de hulpdiensten nu al met personeelstekorten en wordt dat in de toekomst echt ingewikkeld. Er zullen vrijwilligers ‘getraind’ moeten worden. De bewoners in Bloemhof hebben zich tijdens de oefenavond al aangemeld als vrijwilliger, zegt Franken.

De noodsteunpunten zijn in feite bedoeld als een versteviging van de bestaande regionale en gemeentelijke crisisplannen. In de toekomst wil de gemeente Rotterdam burgers meer betrekken bij crisisplannen en noodscenario’s via lokale commissies, de wijkraad en informele buurtgroepen. 

Van den Ouden en collega Carlijn van Maldegem (nu beleidsmedewerker Crisisbeheersing) werkten vanuit de veiligheidsregio mee aan de Handreiking van de VNG. Van Maldegem: “We hielden een soort ‘roadshow’ langs gemeenten in de regio om de nieuwe plannen toe te lichten.” 

In eerste instantie deden ze dat met z‘n tweeën, omdat er geen budget voor andere teamleden was. Inmiddels is er een nieuw team en heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid budget toegezegd: voor oefenpilots zoals in Bloemhof is voor de periode 2025-2026 landelijk 14,5 miljoen euro beschikbaar, verdeeld over de 25 veiligheidsregio’s. 

Voor de regio Rotterdam-Rijnmond is dat 580.000 euro dat onder alle dertien gemeenten verdeeld moet worden. Vanaf 2027 is er landelijk 35 miljoen euro structureel beschikbaar. Hoe dat bedrag over alle 25 Veiligheidsregio’s in Nederland verdeeld moet worden, is nog niet vastgesteld.

“Als de stroom in een flat uitvalt, stopt de elektrische pomp die het water omhoog pompt naar hogere verdiepingen.”

René van der Linden, jarenlang woordvoerder bij de Veiligheidsregio, maar sinds eind 2025 met pensioen, denkt dat er meer geld nodig is om alle plannen rond te krijgen. “Reken maar uit wat bijvoorbeeld een noodaggregaat voor al die noodsteunpunten kost. In sommige buurten zijn misschien wel meer noodpunten nodig, zoals in het centrum van de stad waar veel woontorens zijn, of bij een seniorenflat.” Van Maldegem illustreert: “Als de stroom in een flat uitvalt, stopt de elektrische pomp die het water omhoog pompt naar hogere verdiepingen.”

Over de schutting
En er zijn meer zorgen. Juridisch adviseur en crisismanager, Willemijn van Blommestein, kent het klappen van de zweep bij de veiligheidsregio’s. Zij vindt dat een duidelijk beleidskader vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid ontbreekt. Tijdens corona ervaarde zij hoe ingewikkeld dat is. “Iedere regio is anders en heeft zijn eigen problemen en prioriteiten. Plattelandsregio’s zijn compleet anders dan die in de randstad. Zolang een crisis zich tot één enkele regio beperkt is dat geen probleem, maar als een crisis landelijk wordt zoals bij corona, dan moeten de regio’s met hetzelfde beleid worden aangestuurd. De minister van Justitie en Veiligheid is eindverantwoordelijk en moet de regie hebben. Nu is het een beetje alsof er vanuit Den Haag een zak geld over de schutting wordt gegooid en de regio’s en gemeenten het weerbaarheidsvraagstuk zelf uit moeten zoeken.”

Van Blommestein wil benadrukken dat Rotterdammers trots kunnen zijn op hun veiligheidsregio, want die staat als een huis. “Kijk maar hoe ze de afgelopen jaren crises als met de schutter in het Erasmus MC in 2023 hebben aangepakt, of de steekpartij op de Erasmusbrug in 2024. Het is een goed geoliede machine, dat hebben ze wel bewezen.”

Weerbaarheid is nieuw terrein en volop in ontwikkeling; voorlopig kan Nederland zich niet spiegelen aan het Finse model. Volgens Deloitte is er echt een cultuuromslag nodig om mensen weerbaar te maken. Van den Ouden denkt dat dat nog een lange tijd duurt. “We moeten het blijven herhalen in de wijk, anders dut het in”, zegt Petra Franken.

De gemeente Rotterdam kondigde laatst de campagne ‘Weerbaarheid’ aan, waarmee ze wijken gaat informeren over noodpakketten en noodsteunpunten. Er is extra aandacht voor mensen die laaggeletterd zijn en voor anderstaligen.

Sinds januari 2026 worden gratis noodpakketten verstrekt bij de voedselbanken. Dit initiatief komt van burgemeester Carola Schouten en Armoede-wethouder Abigail Norville (Denk). Afgelopen maanden zijn de crisisvoorbereidingspilots in nog vijf wijken georganiseerd in Rotterdam. “Of het gaat leiden tot weerbaarheid, moeten we misschien over een jaar weer testen in Bloemhof”, aldus wijkmanager Kraaijeveld.