De rivier als de onberekenbare vriend van Pakistan (3)

Het is de warmste tijd van het jaar, waarbij airconditioning geen overbodige luxe is. Mocht de stroom het doen tenminste, de belangrijkste taak van de nieuwe minister-president Nawaz Sharif is om de stroomvoorziening in Pakistan weer op orde krijgen. Maar dat is niet de reden waarom we hier zijn uiteraard. De littekens van de overstromende Indus in 2010 zijn nog goed zichtbaar in het land.

Zes maanden lang belicht Geke Kieft van ZOA in de rubriek Verbeter de Wereld, wat hun verschillende projecten voor vluchtelingen betekenen.

De schade was enorm. Huizen werden weggespoeld, infrastructuur verwoest, oogsten weggevaagd en tweeduizend mensen zijn omgekomen. Een vijfde van Pakistan stond onder water en twee miljoen mensen zijn gevlucht. Nadat ZOA noodhulp heeft verstrekt en huizen heeft gebouwd, werken we nu aan zelfstandigheid van ruim zesduizend boeren families, zodat ze geen geld hoeven te lenen om rond te kunnen komen. We willen de weerbaarheid bij nieuwe overstromingen vergroten en de gezondheidssituatie verbeteren. 

Eén van de manieren om dit te doen is het opzetten van lokale groepen, ook wel Community Based Organizations (CBO’s), die elk zowel een mannen- als een vrouwenvariant hebben. Deze groepen worden elke drie weken bezocht door trainers van onze lokale partnerorganisatie.

De vrouwengroep die ik bezoek zit al klaar onder de acaciaboom, veertig kleurrijke dames van allerlei leeftijden, sommige met een klein kind op schoot of aan de borst. Na de uitgebreide welkomstceremonie gaat het dan toch echt beginnen; de training waarvoor ze gekomen waren. Op dit soort momenten zou ik willen dat ik even onzichtbaar was, iedereen weet dat je komt dus zitten ze netjes klaar, komen ze op tijd opdagen en luisteren aandachtig. Ik voel me als een albino in Afrika, het eerste uur staren vrouwen me met regelmaat vriendelijk aan, daarna beginnen ze wat aan me gewend te raken.

De training gaat vandaag over het verminderen van risico’s bij rampen. Door bijvoorbeeld van tevoren voldoende voedsel te bewaren en goed op de hoogte te blijven door de radio en lokale waarschuwingssystemen. Een plattegrond van het gebied is gemaakt om aan te geven waar je nu het beste naartoe kunt gaan in of buiten je dorp in het geval van een overstroming. De trainer zorgt voor veel interactie, vrouwen staan regelmatig op en steken een speech af die zelfs zonder te horen wat er gezegd wordt indrukwekkend is. Ze gaan met elkaar in discussie, komen naar voren om uitleg te geven bij de afbeeldingen op de poster en barsten diverse keren gezamenlijk in lachen uit.

Na de training praat ik met de twee leidsters van de groep: Khalida en Rhuksana. Zittend op een traditioneel handgeweven bed, de charpoy, leggen zij beiden uit welke rol de vrouwengroep speelt in hun leven. “Pakistaanse mannen laten hun vrouwen niet zomaar de deur uitgaan, tenzij er een goede reden voor is, zoals werken op het veld. Voor het bestaan van deze vrouwengroepen was het voor ons niet gemakkelijk ons te organiseren en samen te komen.” Ze komen nu maandelijks bij elkaar om te praten en problemen te bespreken en ontvangen tijdens de duur van het project elke drie weken een training. “We hebben nu meer kennis over hygiëne en weten bijvoorbeeld hoe we zelf ORS kunnen maken om diarree te verhelpen. Sommigen van ons hebben zelfs citroenbomen geplant, dit is een van de ingrediënten, samen met suiker en zout.” 

De groepen starten ook eigen initiatieven op. Even later word ik meegenomen naar een huis waar een vrouw op een charpoy onder de boom aan het borduren is. Ze maakt prachtige versierde doeken en kleding. Samen met een aantal andere vrouwen heeft zij deze groep opgestart. “De leider van de CBO heeft ons een startkapitaal gegeven om materiaal in te kunnen kopen. De artikelen verkopen zichzelf, mensen komen bij ons aan de deur om het te kopen. Misschien gaan we in de toekomst ons werk verkopen aan markthandelaren.”

De volgende dag ga ik op bezoek bij de mannen. Die training vindt plaats op een idyllische locatie aan de oever van de rivier en iedereen zit op charpoys onder de boom. Kinderen spelen met vliegers langs de oever en aan de andere zijde liggen grote velden met katoenplanten.

Toch is het een verraderlijk beeld; ik stel me voor hoe het moet zijn om hier te wonen, terwijl je weet dat die rivier elk moment opnieuw kan overstromen. De Indus stroomt door bijna heel Pakistan. Met behulp van de befaamde irrigatiesystemen maakt ze het land zeer geschikt voor landbouw. Vooral in de provincie Punjab en ook in het district Rahim Yar Khan, waar dit project plaatsvindt, is er een enorme productie van katoen, suikerriet, mango’s, tarwe en rijst. Het is de graanschuur van Pakistan. Overstromingen zijn in deze regio gebruikelijk (hoewel niet in de mate zoals in 2010) en zijn ook mede oorzaak voor de vruchtbare grond door het laagje slib dat achterblijft.

Eén van de mannen, Fayaz Ahmed, nodigt ons uit bij zijn huis. Vanuit zijn voordeur is het nog geen twintig meter tot de oever van de rivier. Op de vraag of de rivier zijn vriend of vijand is antwoord hij: “Het is mijn vriend, we leven samen op deze plek. De rivier geeft water en vruchtbaarheid. Het is in Gods hand hoe het verloopt.” Maar behalve op God te vertrouwen neemt hij zelf ook maatregelen. Inmiddels is er in het dorp een waarschuwingssysteem opgezet en in zijn huis heeft hij spullen opgeslagen in containers die niet zomaar weg kunnen spoelen. Hij heeft een plan voor als het misgaat, dan vertrekken ze naar een hoger gelegen deel van het dorp. Belangrijke documenten liggen op een veilige plaats en kan hij gemakkelijk meenemen als het nodig is. “Hier weggaan is geen optie. Hier is mijn land, hier groeide ik op, dit is mijn thuis.”

Zittend aan de oever laat Fayaz zijn jongste zoon, nog een baby, kennis maken met de rivier. Voorzichtig houdt hij hem boven de waterspiegel en laat dan zijn voetjes in het water zakken. Het jongetje kraait van plezier en dat moedigt de vader aan het kind tot aan zijn middel in het water te steken. De rivier is je vriend, af en toe wat onberekenbaar, maar daar valt mee te leven.

Volgende maand meer: stammenconflicten en Somalische vluchtelingen in Ethiopië.