Niets houdt de Haïtiaan tegen 5

Haïti wordt door haar inwoners bezongen als een geliefde, dagelijks zijn nummers zoals Ayiti Se van Mikaben, op de radio te beluisteren. Het lied lijkt gesponsord door het ministerie van Toerisme, maar tegelijkertijd wordt ook de realiteit onder ogen gezien. De aardbeving van 12 januari 2010 blijft niet onbezongen. Niet alleen in muziek maar ook in het straatbeeld. In de kunst van de vele artisans en de verhalen van de Haïtianen dreunen de schokken nog na. 

Zes maanden lang belicht Geke Kieft van ZOA in de rubriek Verbeter de Wereld, wat hun verschillende projecten voor vluchtelingen betekenen.

Ayiti se..

Ayiti se bèl lanmè se bèl montay ak bèl rivyè

Se bèl plaj ak pye kokoye bèl peyizaj ak bèl koulè

(“Haiti is.. Haïti is een prachtige zee, een adembenemende berg met prachtige rivieren. Mooie stranden met palmbomen, geweldig landschap met felle kleuren.” red.)

Ayiti Se van Mikaben

Dat er een aardbeving zou komen, was al aangekondigd. Haïti ligt precies op twee gevaarlijke breuklijnen. Claude Prépetit, lokale seismoloog, voorspelde het in 2009 en ook nu waarschuwt hij voor een tweede aardbeving in de komende twintig jaar met landverschuivingen nabij de hoofdstad. Dat in een land dat als fragiele (of zelfs mislukte) staat bekend is. De afgelopen decennia heeft Haïti de nodige staatsgrepen achter de rug. Sinds 2004 wordt de vrede bewaard door de VN-vredesmacht MINUSTAH. Logisch dat de gevolgen van de aardbeving enorm waren en de nasleep lang is.

Momenteel zijn er in Port au Prince nog verschillende plaatsen waar mensen bivakkeren in tenten. Waaronder Kanaän, wat niet echt het beloofde land te noemen is. Veel andere tentenkampen zijn opgeruimd en sommigen omgetoverd in een plein of park. Een uur rijden vanaf de hoofdstad ligt Léogâne, het epicentrum van de aardbeving en het werkgebied van ZOA. Na acute noodhulp en het bouwen van huizen startten we in 2011 met een programma voor ondernemers en boeren.

Pap padap verkopen

Haïtianen spreken van een Haïti voor en een Haïti na de aardbeving. Iedereen weet nog exact te vertellen waar hij of zij was op die bewuste dinsdagmiddag om 16:53 uur, zo ook Joceline: “Ik verkocht zoals gewoonlijk pap padap (beltegoed, red.) aan de kant van de straat. Mijn ene dochter was bij me, mijn man was thuis en mijn andere dochter was bij een vriendin.” In 35 seconden had de ramp zich voltrokken. Ondanks dat er nog de nodige naschokken kwamen was dit het moment waarop Joceline naar haar huis rende. “Daar aangekomen trof ik mijn man ongedeerd aan, maar ons huis was volledig ingestort. We gingen op zoek naar mijn andere dochter en ook haar was gelukkig niets overkomen.”

De volgende dagen waren chaotisch voor het gezin, voortdurend waren ze op zoek naar levenstekens van familie en vrienden in Port au Prince. “We woonden een paar dagen in een tent in de bergen en kwamen elke dag terug om puin te ruimen. Het was niet de aardbeving waardoor mensen stierven, het waren de stenen en het cement die op hen vielen.”

Bij Joceline’s nieuwe huis zijn haar artistieke man en kinderen bezig met de tuin en hun kunstwerken. Voor de aardbeving was het gemakkelijker hun kunst te verkopen, nu zijn er weinig toeristen en steunt het gezin op het inkomen van Joceline. Zij is één van de bijna negenhonderd ondernemers die in Léogâne een micro-krediet heeft ontvangen. In haar geval zo’n 250 euro. Hiermee kan ze grote bundels beltegoed inkopen en het vervolgens in kleine porties aan anderen doorverkopen. Met haar leesbril om haar nek staat ze voortdurend onder een boom langs de drukke weg naar Léogâne, als er een klant komt toetst ze secuur de nummers in op haar telefoon en neemt het geld in ontvangst. 

Vergeten gebieden

Ondanks dat de hulp massaal het land binnen kwam bleven de meeste organisaties in Port au Prince steken. Hierdoor waren er ook regio’s waar bijna niemand naar om keek. In de moeilijk begaanbare bergen bij Léogâne wonen tientallen gemeenschappen die vlak na de aardbeving vele mensen ontvingen uit de stad. Waar voedsel verbouwd wordt is altijd wel iets te eten. Dit was voor deze gemeenschappen een behoorlijke aanslag op hun toch al minimale opbrengst en inkomsten. Geiten, die worden gezien als een spaarrekening, werden verkocht of geslacht en na een aantal maanden bleven de boeren berooid achter toen hun familieleden weer naar Port au Prince verhuisden om daar hun geluk te beproeven.

Daarom werkt ZOA juist in dit gebied met 22 boerenorganisaties samen om de voedselproductie in ieder geval te stabiliseren, mogelijk te verhogen en de weerbaarheid van deze mensen te vergroten in geval van nieuwe rampen. De steile bergen zijn bij hevige regenval en stormen (zoals Isaac en Sandy in 2012) een soort waterglijbaan waarbij de vruchtbare grond en de oogst wordt weggespoeld.

Planten voor de toekomst

In elke gemeenschap is een persoon opgeleid tot lokale landbouwdeskundige die ook de basiskennis heeft om het vee te behandelen. De hoogzwangere Louise is een van deze deskundigen. Terwijl de leden van de boerenorganisatie druk bezig zijn met het aanbrengen van contourlijnen kijkt ze tevreden toe hoe het land onder hun handen verandert: “We leren nu hoe we ons land kunnen beschermen, om onze gemeenschap een ander gezicht te geven. Onze grootouders kapten de bomen voor het maken van houtskool, planken voor huizen en meubels. Nu kappen we nog steeds bomen, maar pas als ze ongeveer 25 jaar oud zijn en we planten er tien voor terug.”

Slechts twee procent van het oorspronkelijke bos is nog aanwezig in Haïti, het land is nagenoeg gestript. Bij elke boerenorganisatie is ook een boomkwekerij opgestart met daarin honderden boomscheuten: mango’s, senna, grapefruits en andere citrusbomen. Deze bomen krijgen de kans om veilig op te groeien en worden vervolgens uitgeplant op de hellingen. Dit gaat volgens een techniek waarbij contourlijnen worden aangebracht op de heuvels en er afwisseling is tussen meerjarige en enkeljarige beplanting: Sloping Agriculture Land Technology (SALT).

In de kwekerij van Louise’s boerenorganisatie loopt Kenley, een jongetje dat haar vaak helpt. Behalve Kenley zijn wel meer kinderen regelmatig in de kwekerij te vinden. Zoals ook haar eigen 14-jarige dochter. Haar kind dat op komst is zal ze ook vertellen hoe belangrijk het is je land te beschermen en te blijven vechten in tijden van moeilijkheden. Kolonisten, coupes, aardbevingen, stormen, alles heeft het doorstaan. Niets houdt de Haïtiaan tegen om onvoorwaardelijk van het land te houden.