Stroom uit Afrika

Een zonnepanelenpark in de Sahara ter grootte van Ierland zou heel Europa van energie kunnen voorzien. Vanuit deze gedachte komt het Desertec project voort. Helaas is een dergelijk groot project niet zonder gevaren.

Twaalf Europese energiebedrijven werken binnen het Duitse Desertec samen aan de realisatie van een netwerk van windmolens en zonnepanelen dat strekt van Marokko tot Saoedi-Arabië. De kosten worden beraamd op 400 miljard euro. Daartegenover staat de verwachting dat het project 240.000 banen zal opleveren alsmede een energielevering ter waarde van meer dan twee biljoen euro tegen 2050. Die energie moet via Spanje, Italië, Griekenland en Turkije het continent binnenstromen. Algerije, Dubai en Egypte zijn al bij het project betrokken, en ook Marokko is bijzonder enthousiast. Voorbereidingen van deze monumentale onderneming worden in deze landen reeds getroffen terwijl verder Libië en Tunesië interesse hebben getoond in deelname.

Kritiek op de plannen is er ook al, zeker nadat Desertec heeft laten doorschemeren dat een miljoeneninvestering vanuit Brussel geen kwaad zou kunnen doen. Europa zou minder gas uit Rusland en minder olie uit het Midden-Oosten hoeven in te kopen. Tegelijkertijd wordt het zeer afhankelijk van de Noord-Afrikaanse landen wanneer deze grotendeels in haar energiebehoefte voorzien. Nu zijn deze staten redelijk stabiel, echter, het is lastig de politieke toekomst van met name Libië en Egypte te voorspellen wanneer hun huidige leiders, Gaddafi en president Moebarak van het toneel verdwijnen. Dit is iets wat, gezien hun leeftijd, hoogstwaarschijnlijk zal gebeuren voordat Desertec is afgebouwd. Beide regeren hun landen al decennialang en doen dat niet altijd even zachtaardig.

Terreurdoelwit

Bovenop enige onzekerheid over de politieke stabiliteit van de deelnemende Noord-Afrikaanse landen komt het gevaar dat tal van energiecentrales en kilometerslange hoogspanningskabels door de woestijn onvermijdelijk terroristen zullen aantrekken. Zo opereert de terreurorganisatie Al-Qaida in de Islamitische Maghreb, in landen als Algerije, Libië, Mauritanië, Mali en Niger met als uitgesproken doel de Algerijnse staat omver te werpen en te vervangen door een islamitische republiek. Sinds de aansluiting van de groep bij Al-Qaida heeft het zich tot doel gesteld alle – in de ogen van haar leer – afvallige staten uit Noord-Afrika te verdrijven. Wanneer de regio de sleutel tot de Europese energievoorziening in handen krijgt zou dat een uitgesproken doelwit vormen voor deze terreurbeweging.

Om Desertec tegen terreur te beschermen zou Europa permanent troepen in Noord-Afrika kunnen stationeren. Deze bescherming maakt de Noord-Afrikaanse landen tegelijkertijd meer afhankelijk van Europa waardoor het partnerschap op een meer gelijke voet komt. De Mediterrane Unie, die President Nicolas Sarkozy van Frankrijk vorig jaar in het leven riep, zou een mooi platform kunnen bieden voor intensievere economische en militaire samenwerking tussen de landen rond de Middellandse Zee. Binnen dit verband wordt reeds gewerkt aan duurzame energie. Frankrijk heeft zowel Egypte als Libië toegezegd kerntechnologie te delen en Sarkozy kondigde vorig jaar al een Plan Solaire aan dat sterk overeen komt met Desertec.

Tot nu toe liggen er geen concrete plannen op tafel om Desertec dan wel Sarkozy zijn Plan Solaire te realiseren. De noodzaak is echter maar al te aanwezig. Zo ook de bestuurlijke infrastructuur. Het toekomstbeeld van een zonovergoten Sahara dat de lampen in het energieslurpende Europa laat branden is dus geenszins onvoorstelbaar. In tegendeel, uiteindelijk is het waarschijnlijk de beste manier om het continent van stroom te blijven voorzien.