De Draak ontwaakt

Ondanks dat het nu iets minder gaat met de groei van de Chinese economie verhoogde China het budget van haar Volksbevrijdingsleger begin maart met vijftien procent. Inmiddels hebben ook de Amerikanen door dat China een militaire grootmacht is om rekening mee te houden.

Met meer dan 1,3 miljard hardwerkende burgers en de schijnbaar onstuitbare economische groei van de afgelopen jaren lijkt China hard op weg de machtsbalans van de twintigste eeuw te verstoren. Dat de ster van de volksrepubliek rijzende is zal niemand zijn ontgaan; ook prominente staatslieden als Jimmy Carter en Henry Kissinger benadrukten recentelijk, in nasleep van Hillary Clinton's bezoek aan Peking, nog eens hoe belangrijk de relatie tussen China en de Verenigde Staten is. Kissinger voorzag zelfs een ‘Nieuwe wereldorde' waarin de transpacifische verhoudingen centraal zullen staan. Amerika en China moeten volgens hem nauwer samenwerken om de strategie op het gebied van atoomwapens, klimaatverandering en de bestrijding van de economische crisis af te stemmen.

Meer samenwerking mag wenselijk zijn, dat het binnenkort tot stand komt is geenszins zeker. Oud-Sovjet leider Michael Gorbatsjov waarschuwt dat China geen 'G2' met de Verenigde Staten zal accepteren. "Wat we werkelijk nodig hebben", zegt Gorbatsjov, "zijn nieuwe, meer moderne benaderingen." Twee grootmachten kunnen niet als voorheen onderling de wereld besturen. De internationale samenwerking zal niet tot stand komen zolang één van beiden weigert haar wapenarsenaal in te perken.

USNS Impaccable

Dat de betrekkingen tussen China en de Verenigde Staten nog verre van vriendelijk zijn maken recente ontwikkelingen duidelijk.

Terwijl Clinton in Peking lovende woorden sprak bekritiseerde haar eigen departement China op aanhoudende schendingen van mensenrechten. Chinese autoriteiten maakten zich in 2008 wederom schuldig aan 'Onwettige moorden en marteling'. Dat zij daarvoor door de VS op de vingers werden getikt viel niet in goede aarde. Clinton trachtte de diplomatieke blunder te sussen door te stellen dat onenigheid over mensenrechten samenwerking niet in de weg moet staan; "Het is essentieel dat de Verenigde Staten en China een positieve, coöperatieve relatie hebben."

Tevergeefs, het slachtoffer van de Chinese frustratie werd de USNS Impeccable, een onderzoeksschip van de Amerikaanse marine op missie in de Zuid-Chinese Zee.

De pesterijen begonnen op donderdag 5 maart toen een Chinees fregat de Impeccable tot tweemaal toe op minder dan 100 meter naderde en een Chinees gevechtsvliegtuig maar liefst elf keer over het onbewapende schip heen vloog. Op zaterdag werd de Impeccable ervan beticht illegale operaties uit te voeren, de Chinezen bevolen haar het gebied te verlaten. De dag daarop werd zij door zeker vijf Chinese schepen belaagd, waarop het Amerikaanse ministerie van Defensie een officiële klacht indiende bij de Chinese collega's. Een klacht die met verontwaardiging werd ontvangen.

De Impeccable bevond zich in de 'exclusieve economische zone' van de Chinese wateren. Dat volgens het internationaal zeerecht ieder schip deze niet-territoriale wateren mag bevaren deert China niet; het land beschouwt graag de gehele Zuid-Chinese Zee als haar nationale water. Tot nog toe heeft de internationale gemeenschap nagelaten de rechtmatige aanspraken van naburige landen als Vietnam en de Filippijnen op delen van deze zee kracht bij te zetten. Dit om de relatie met China niet te beschadigen.

Het Pentagon riep China op zich ‘volwassener' te gedragen. "De onprofessionele manoeuvres van Chinese schepen schonden de vereisten onder internationaal recht met gepaste overweging voor de rechten en veiligheid van andere rechtmatige gebruikers van de oceaan te opereren", aldus een Amerikaanse woordvoerder. Het incident is tekenend voor het amateurisme en de arrogantie waarmee China zich af en toe op het wereldtoneel positioneert. Dat met macht ook verantwoordelijkheid komt, begrijpt Amerika. President Obama roept op tot een nieuw 'Tijdperk van verantwoordelijkheid' na het falen van de – Als je niet met ons bent, ben je tegen ons – strategie van zijn voorganger.

China lijkt vooralsnog vooral gefixeerd op haar eigen korte termijn belangen. Zolang haar economische groei aanhoudt kan het land zich deze zelfingenomenheid permitteren. Echter een nieuwe wereldorde, laat staan een ‘Tijdperk van verantwoordelijkheid' zal niet aanbreken zolang China zich tot agressie laat verleiden omwille de kritieken en beledigingen waar het als grootmacht aan onderhevig is.