Kan een nieuwe generatie de democratie van Moldavië redden?

Moldavië kiest op zondag 24 februari een nieuw parlement. Waarschijnlijk zullen de verkiezingen rustig verlopen, maar voorafgaand aan deze dag is er veel schade toegebracht aan het democratische stelsel. Het land wordt gedomineerd door corrupte oligarchen en een aantal nieuwe bewegingen zet alles op alles om hier iets aan te veranderen.

“We zijn eigenlijk tegen de politiek, maar willen wel dat mensen gaan stemmen. Want degenen die normaal gesproken thuisblijven, zijn waarschijnlijk juist de mensen die voor de betere partijen zijn”, zegt de 30-jarige Vlada Ciobanu. Ze is bezig met de tekst voor een verkiezingskrant die ze in de campagneperiode door het land zal verspreiden. “We geven geen direct stemadvies, maar hebben wel een lijst met punten waarom mensen niet op bepaalde partijen zouden moeten stemmen. We willen vooral transparantie van zaken geven.”

Occupy Guguta

Ciobanu is een van de eerste deelnemers van Occupy Guguta. Deze permanente protestbeweging is ontstaan nadat in juni 2018 de uitslag van de burgemeestersverkiezing voor de hoofdstad Chisinau door de rechter ongeldig werd verklaard. Een anticorruptie activist won met 52,5% van de stemmen van een kandidaat van de Socialistische Partij, een van de regerende partijen. “Dat was de druppel voor ons. Je kan onze vrijheid op allerlei verschillende manieren beperken, maar je kan niet zomaar verkiezingen annuleren zonder geldige reden. Dan zit je aan de basis van onze democratie en dat is gewoon echt niet oké.”

Een groep van ongeveer tien mensen is toen begonnen met protesteren. Eerst door het park te bezetten en door activiteiten te organiseren in het naastgelegen café Guguta. Later door gerichte acties om het slechte functioneren van de overheid aan de kaak te stellen. De protestbeweging wil op een creatieve manier actievoeren. Ciobanu: “Een keer hadden we een protest met bruiloftsmuziek. Het is een verwijzing naar alle vriendjespolitiek binnen de politiek. Moldavië is een klein land en iedereen is een soort ‘familie’ van elkaar. In het parlement is het een groot familiefeest. Ook zijn we een keer met bezems door het gebouw gegaan om corruptie eruit te vegen.”

Ook Alexandru Bulat (19) maakt deel uit van Occupy Guguta, onder andere door met drums op straat lawaai te maken met Rhythms of Resistance. “Ik zag de protestbeweging op Facebook en sloot me aan. Ik wil niet langs de zijlijn staan en dit is de enige manier om verandering te krijgen. Guguta draait om het herstellen van de democratie in Moldavië. We willen een einde aan de corruptie en een normale overheid die voor haar mensen werkt.”

Democratie reanimeren

“We hebben eigenlijk nooit een goed functionerende democratie gehad”, stelt Dumitru Alaiba (36). Moldavië is in 1991 onafhankelijk geworden van de Sovjet-Unie en staat internationaal bekend als arm land, dat continu zwalkt van pro-EU naar pro-Rusland leiders. “Het is een sexy frame en het klopt ook wel een beetje. Maar het zou eerlijker zijn als mensen van buitenaf zich zouden afvragen of Moldavië een vrij land is. Mensen hier hebben in hun hele leven nooit vrijheid gekend en weten daarom ook niet hoe ze moeten opkomen voor hun rechten.”

Volgens Alaiba is corruptie het allergrootste probleem in Moldavië. “Alle andere problemen vloeien daaruit voort”, zegt hij. Tot voor kort was hij vanuit zijn organisatie CPR, Centrum voor Beleid en Hervorming, betrokken bij de protesten. “De afkorting CPR is ook een verwijzing naar het feit dat ons land een reanimatie nodig heeft.” Alaiba is een van de bekendste bestrijders van corruptie in Moldavië. Omdat hij nu verkiesbaar staat, heeft hij afstand gedaan van zijn taken bij CPR.

“Het is een kans om wat ik al doe nu vanaf een groter platform te gaan doen. In plaats van schreeuwen buiten het parlement, hoop ik dat komende jaren in het parlement zelf te doen.” Alaiba heeft zich aangesloten bij het electorale blok ACUM (vertaling: NU). Het is een volledig nieuwe oppositie en het is voor de deelnemers van Occupy Guguta dan ook de enige partij die ze hun stem toevertrouwen. “Ze zijn in ieder geval erg transparant”, zegt Ciobanu. Balut voegt toe: “Ze zijn niet perfect, maar ze zijn de enige partij die voor verandering kan zorgen. Daarom moeten we ze een kans geven.”

Campagne in de VS

Een van de ondemocratische hervormingen van afgelopen jaar is de invoering van een nieuw kiesstelsel, waarbij de helft van de parlementsleden gekozen wordt vanuit districten. Omdat een groot deel van de Moldaviërs in het buitenland woont (volgens schattingen bijna 1 miljoen van de 3,5 miljoen Moldaviërs), zijn er aparte kiesdistricten gemaakt voor de diaspora. Alaiba voerde zijn campagne daarom in de VS en Canada. “Ik heb niet veel stemmen nodig. Bij de vorige verkiezingen zijn er in de VS maar 10.000 stemmen uitgebracht. Volgens het systeem wint degene die simpelweg het hoogste percentage haalt, ook als dat betekent dat het bijvoorbeeld maar 20% is. Daarom heb ik een probleem met dit systeem, want je bent dan niet de vertegenwoordiger van die groep.” Voor stemmen in de diaspora komt daar nog het probleem bij dat de huidige regering bepaalt waar de stembureaus komen. Digitaal stemmen is niet mogelijk. Veel mensen zullen ver moeten reizen en het is maar de vraag of ze die moeite zullen nemen.

“Ik hou van mijn land. Niet van wat het nu is, maar wat het kan worden”, zucht Alaiba. Zelf woonde hij ook jarenlang in het buitenland, dus hij begrijpt zijn groep kiezers goed. “Mensen gaan niet alleen weg omdat er geen werk is, ze zijn gewoon helemaal klaar met de oligarchen die geld van ons blijven stelen. Ik denk dat het makkelijk is om Moldavië te veranderen. We zijn een klein land en daarom hebben we ook maar een kleine groep mensen nodig die een paar jaar van hun leven opofferen om aan de democratie te bouwen.”

Het feit dat Moldavië zo klein is biedt ook de activisten van Guguta de kans op een relatief groot bereik. De verkiezingskrant wordt fysiek door het hele land verspreid en ook mensen vanuit de diaspora hebben stapels meegenomen om elders uit te delen. “Een krant lijkt misschien wat ouderwets, maar lang niet iedereen zit op social media en doordat de regeringspartijen veel media bezitten kunnen we onze boodschap daar niet kwijt. Tijdens het uitdelen merken we dat mensen echt geïnteresseerd zijn en behoefte hebben aan objectieve informatie. Ze rukken de kranten uit onze handen”, zegt Ciobanu.

Het is afwachten of dat genoeg zal zijn om de huidige machthebbers daadwerkelijk uit te dagen. Vanwege het nieuwe electorale systeem is het moeilijk te voorspellen wat de uitkomst zal zijn. Niet alleen de jongeren zijn klaar met de huidige situatie, maar zij zijn wel degenen die de laatste maanden al hun vrije tijd hebben ingezet om iets te veranderen. “Geen enkele revolutie is ooit begonnen door bejaarden, dus wie weet”, lacht Alaiba.